देवी भागवत उत्तरार्द्ध — पृष्ठ 801–810

देवी भागवत उत्तरार्द्ध · Gita Press, Gorakhpur · पृष्ठ 801–810

पृष्ठ 801

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 801 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

७ ९ २ श्रीमद्देवीभागवत [ अ ० ६

पुण्यभद्रा परिच्छेद्या पुष्पहासा पृथूदरी ।

पीताङ्गी पीतवसना पीतशय्या पिशाचिनी ॥

पीतक्रिया पिशाचघ्नी पाटलाक्षी पटुक्रिया ।

पञ्चभक्षप्रियाचारा पूतनाप्राणघातिनी ॥

पुन्नागवनमध्यस्था पुण्यतीर्थनिषेविता ।

पञ्चाङ्गी च पराशक्तिः परमाह्लादकारिणी ॥

पुष्पकाण्डस्थिता पूषा पोषिताखिलविष्टपा ।

पानप्रिया पञ्चशिखा पन्नगोपरिशायिनी ॥

पञ्चमात्रात्मिका पृथ्वी पथिका पृथुदोहिनी ।

पुराणन्यायमीमांसा पाटली पुष्पगन्धिनी ॥

पुण्यप्रजा पारदात्री परमार्गैकगोचरा ।

प्रवालशोभा पूर्णाशा प्रणवा पल्लवोदरी ॥

फलिनी फलदा फल्गुः फूत्कारी फलकाकृतिः ।

फणीन्द्रभोगशयना फणिमण्डलमण्डिता ॥

६३५. परिच्छेद्या ( सबसे विलक्षण स्वभाववाली ), १०२ ६३६. पुष्पहासा, ६३७. पृथूदरी, ६३८. पीताङ्गी, ६३ ९. पीतवसना, ६४०. पीतशय्या ( पीले रंगकी शय्यापर शयन करनेवाली ), ६४१. पिशाचिनी ( पिशाचोंके गण साथमें रखनेवाली ) ॥ १०१-१०२ ॥ ६४२. पीतक्रिया ( मधुपानक्रियारूपा ), ६४३. पिशाचघ्नी, ६४४. पाटलाक्षी ( विकसित गुलाब -पुष्पसदृश नयनोंवाली ), ६४५. पटुक्रिया ( चतुरताके १०३ साथ कार्य सम्पन्न करनेवाली ), ६४६. पञ्चभक्ष-प्रियाचारा ( भोज्य - चर्व्य - चोष्य - लेह्य और पेय - इन पाँचों प्रकारके पदार्थोंका प्रेमपूर्वक आहार करनेवाली ), ६४७. पूतनाप्राणघातिनी ( पूतनाके प्राणोंका नाश करनेवाली ), ६४८. पुन्नागवनमध्यस्था ( जायफलके वनके मध्य भागमें विराजमान रहनेवाली ), १०४ ६४ ९. पुण्यतीर्थनिषेविता ( पुण्यमय तीर्थोंमें निवास करनेवाली ), ६५०. पञ्चाङ्गी, ६५१. पराशक्तिः, ६५२. परमाह्लादकारिणी ( परम आनन्द प्रदान करनेवाली ) ॥ १०३-१०४ ॥ ६५३. पुष्पकाण्डस्थिता ( फूलोंके डंठलोंपर स्थित रहनेवाली ), ६५४. पूषा, ६५५. पोषिताखिलविष्टपा १०५ ( सम्पूर्ण संसारका भरण - पोषण करनेवाली ), ६५६. पानप्रिया, ६५७. पञ्चशिखा, ६५८. पन्नगोपरिशायनी ( सर्पोंपर शयन करनेवाली ), ६५ ९. पञ्चमात्रात्मिका, ६६०. पृथ्वी, ६६१. पथिका, ६६२. पृथुदोहिनी ( पर्याप्त दोहन करनेवाली ), ६६३. पुराणन्यायमीमांसा ( पुराण, न्याय तथा मीमांसास्वरूपिणी ), ६६४. पाटली, १०६ ६६५. पुष्पगन्धिनी, ६६६. पुण्यप्रजा, ६६७. पारदात्री, ६६८. परमार्गैकगोचरा ( एकमात्र श्रेष्ठ मार्गद्वारा अनुभवगम्य ), ६६ ९. प्रवालशोभा ( मूँगेसे सुशोभित विग्रहवाली ), ६७०. पूर्णाशा, ६७१. प्रणवा ( ॐकारस्वरूपिणी ), ६७२. पल्लवोदरी ( नवीन पल्लवके समान सुकोमल उदरवाली ) ॥ १०५ - १०७ ॥ १०७ ६७३. फलिनी ( फलरूपिणी ), ६७४. फलदा, ६७५. फल्गुः ( फल्गु नामक नदीके रूपमें विद्यमान ), ६७६. फूत्कारी ( क्रोधावस्थामें फूत्कार करनेवाली ), ६७७. फलकाकृतिः ( बाणके अग्रभागके समान आकारवाली ), ६७८. फणीन्द्रभोगशयना ( नागराज शेषनागके फनपर शयन करनेवाली ), ६७ ९. फणि-१०८ | मण्डलमण्डिता ( नागमण्डलोंसे सुशोभित ) ॥ १०८ ॥

पृष्ठ 802

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 802 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

अ ० ६ ] द्वादश स्कन्ध ७ ९ ३ बालबाला बहुमता बालातपनिभांशुका बलभद्रप्रिया वन्द्या वडवा बुद्धिसंस्तुता बन्दीदेवी बिलवती बडिशघ्नी बलिप्रिया बान्धवी बोधिता बुद्धिर्बन्धूककुसुमप्रिया बालभानुप्रभाकारा ब्राह्मी ब्राह्मणदेवता बृहस्पतिस्तुता वृन्दा वृन्दावनविहारिणी बालाकिनी बिलाहारा बिलवासा बहूदका बहुनेत्रा बहुपदा बहुकर्णावतंसिका बहुबाहुयुता बीजरूपिणी बहुरूपिणी बिन्दुनादकलातीता बिन्दुनादस्वरूपिणी बद्धगोधाङ्गुलित्राणा बदर्याश्रमवासिनी बृन्दारका बृहत्स्कन्धा बृहती बाणपातिनी वृन्दाध्यक्षा बहुनुता वनिता बहुविक्रमा बद्धपद्मासनासीना बिल्वपत्रतलस्थिता बोधिद्रुमनिजावासा बडिस्था बिन्दुदर्पणा बाला बाणासनवती वडवानलवेगिनी । ६८०. बालबाला ( बालिकाओंमें बालारूपिणी ), ॥ १० ९ ६८१. बहुमता, ६८२. बालातपनिभांशुका ( उदयकालके सूर्यकी भाँति अरुण वस्त्र धारण करनेवाली ), ६८३. बलभद्रप्रिया, ६८४. वन्द्या, ६८५. वडवा, ६८६. बुद्धिसंस्तुता, ६८७ बन्दीदेवी, ६८८. बिलवती । ( गुहामें रहनेवाली ), ६८ ९. बडिशघ्नी ( कपटका विनाश करनेवाली ), ६ ९ ०. बलिप्रिया, ६ ९९. बान्धवी, ॥ ११० ६ ९ २. बोधिता, ६ ९ ३. बुद्धिः, ६ ९ ४. बन्धूककुसुमप्रिया ( बन्धूकपुष्पसे प्रसन्न होनेवाली ) ॥ १० ९ -११० ॥ ६ ९ ५. बालभानुप्रभाकारा ( प्रात: कालीन सूर्यकी । प्रभासे युक्त विग्रहवाली ), ६ ९ ६. ब्राह्मी, ६ ९ ७. ब्राह्मणदेवता, ६ ९ ८. बृहस्पतिस्तुता, ६ ९९. वृन्दा, ॥ १११ ७००. वृन्दावनविहारिणी, ७०१. बालाकिनी ( बगुलोंकी पंक्तिसदृश रूपवाली ), ७०२. बिलाहारा ( कर्मोंके दोषका निवारण करनेवाली ), ७०३. बिलवासा । ( बिलरूपिणी गुहामें निवास करनेवाली ), ७०४. बहूदका, ७०५. बहुनेत्रा ७०६. बहुपदा, ७०७. ॥ ११२ बहकर्णावतंसिका ( अनेक प्रकारके कर्णभूषणोंसे अलंकृत ) ॥ १११-११२ ॥ ७०८. बहुबाहुयुता, ७० ९. बीजरूपिणी, ७१०. । बहुरूपिणी, ७११. बिन्दुनादकलातीता ( बिन्दु, नाद और कलासे सर्वथा परे ), ७१२. बिन्दुनादस्वरूपिणी ॥ ११३ ( बिन्दु और नादके स्वरूपवाली ), ७१३. बद्धगोधा-ङ्गुलित्राणा ( गोधाके चर्मका अंगुलित्राण धारण करनेवाली ), ७१४. बदर्याश्रमवासिनी ( बदरिकाश्रममें । निवास करनेवाली ), ७१५. बृन्दारका, ७१६. बृहत्स्कन्धा ( विशाल कन्धोंवाली ), ७१७. बृहती, ७१८. बाणपातिनी ॥ ११४ ( बाणोंकी वर्षा करनेवाली ) ॥ ११३-११४ ॥ ७१ ९. वृन्दाध्यक्षा ( वृन्दा आदि कृष्णसखियोंमें प्रमुखतम ), ७२०. बहुनुता ( सभीके द्वारा नमस्कृत ), | ७२१. वनिता, ७२२. बहुविक्रमा, ७२३. बद्धपद्मा-सनासीना, ७२४. बिल्वपत्रतलस्थिता, ७२५. बोधिद्रुम-॥ ११५ निजावासा ( पीपलके वृक्षके नीचे अपना निवासस्थान बनानेवाली ), ७२६. बडिस्था, ७२७. बिन्दुदर्पणा ( अव्यक्तमायारूप दर्पणवाली ), ७२८. बाला, ७२ ९. बाणासनवती ( हाथमें धनुष धारण करनेवाली ), । ७३०. वडवानलवेगिनी ( वडवाग्निके समान वेग ॥ ११६ धारण करनेवाली ) ॥ ११५ - ११६ ॥

पृष्ठ 803

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 803 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

७ ९ ४ ब्रह्माण्डबहिरन्तःस्था ब्रह्मकङ्कणसूत्रिणी भवानी भीषणवती भाविनी भयहारिणी भद्रकाली भुजङ्गाक्षी भारती भारताशया भैरवी भीषणाकारा भूतिदा भूतिमालिनी भामिनी भोगनिरता भद्रदा भूरिविक्रमा भूतवासा भृगुलता भार्गवी भूसुरार्चिता भागीरथी भोगवती भवनस्था भिषग्वरा भामिनी भोगिनी भाषा भवानी भूरिदक्षिणा ॥ भर्गात्मिका भीमवती भवबन्धविमोचिनी I भजनीया भूतधात्रीरञ्जिता भुवनेश्वरी ॥

भुजङ्गवलया भीमा भेरुण्डा भागधेयिनी ।

माता माया मधुमती मधुजिह्वा मधुप्रिया ॥

महादेवी महाभागा मालिनी मीनलोचना ।

मायातीता मधुमती मधुमांसा मधुद्रवा ॥

श्रीमद्देवीभागवत [ अ ० ६ । ७३१. ब्रह्माण्डबहिरन्तः स्था ( ब्रह्माण्डके भीतर ॥। ११७ तथा बाहर दोनों स्थानोंमें रहनेवाली ), ७३२. ब्रह्मकङ्कण-सूत्रिणी ( ब्रह्माकी कंकणसूत्रस्वरूपिणी ), ७३३. भवानी, ७३४. भीषणवती ( दानवोंके वधके लिये भयावह रूप धारण करनेवाली ), ७३५. भाविनी ( जगत्की उत्पत्ति, पालन तथा संहार करनेवाली ), ७३६. भयहारिणी, । ७३७. भद्रकाली, ७३८. भुजङ्गाक्षी, ७३ ९. भारती, ॥ ११८ ७४०. भारताशया ( अपने ध्यानमें रत पुरुषोंके अन्तःकरणमें विराजमान रहनेवाली ), ७४१. भैरवी, ७४२. भीषणाकारा, ७४३. भूतिदा ( ऐश्वर्य प्रदान करनेवाली ), ७४४. भूतिमालिनी ( विपुल ऐश्वर्यसे | सम्पन्न ) ॥ ११७-११८ ॥ ७४५. भामिनी, ७४६. भोगनिरता, ७४७. ॥ ११ ९ भद्रदा, ७४८. भूरिविक्रमा ( अत्यधिक पराक्रमसे सम्पन्न ), ७४ ९. भूतवासा ( सभी प्राणियोंमें विद्यमान रहनेवाली ), ७५०. भृगुलता, ७५१. भार्गवी ( भृगु-मुनिकी शक्तिके रूपमें विराजमान ), ७५२. भूसुरार्चिता । ( ब्राह्मणोंके द्वारा अर्चित ), ७५३. भागीरथी, ७५४. भोगवती, ७५५. भवनस्था, ७५६. भिषग्वरा ( भवरोग १२० दूर करनेके लिये श्रेष्ठ वैद्यरूपा ), ७५७. भामिनी, ७५८. भोगिनी, ७५ ९. भाषा, ७६०. भवानी, ७६१. भूरिदक्षिणा ॥ ११ ९ -१२० ॥ ७६२. भर्गात्मिका ( परम तेजसे सम्पन्न ), ७६३. भीमवती, ७६४. भवबन्धविमोचिनी, ७६५. १२१ भजनीया, ७६६. भूतधात्रीरञ्जिता ( प्राणियोंका पालन तथा अनुरंजन करनेवाली ), ७६७. भुवनेश्वरी, ७६८. भुजङ्गवलया ( साँपोंको वलयाकृतिके रूपमें हाथोंमें धारण करनेवाली ), ७६ ९. भीमा, ७७०. भेरुण्डा ( भेरुण्डा नामसे प्रसिद्ध देवी ), ७७१. भागधेयिनी ( परम सौभाग्यवती ), ७७२. माता, ७७३. माया, ७७४. मधुमती १२२ ( मधुपान करनेवाली ), ७७५. मधुजिह्वा, ७७६. मधुप्रिया ( मधुसे अतिशय प्रीति रखनेवाली ) ॥ १२१-१२२ ॥ ७७७. महादेवी, ७७८. महाभागा, ७७ ९. मालिनी, ७८०. मीनलोचना ( मछलीके समान नेत्रोंवाली ), ७८१. मायातीता, ७८२. मधुमती, ७८३. मधुमांसा, ७८४. मधुद्रवा ( मधुका अर्पण करनेसे भक्तोंपर १२३ | द्रवित होनेवाली ), ७८५. मानवी ( मानवरूप धारण

पृष्ठ 804

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 804 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

अ ० ६ ] द्वादश स्कन्ध ७ ९ ५

मानवी मधुसम्भूता मिथिलापुरवासिनी ।

मधुकैटभसंहर्त्री मेदिनी मेघमालिनी ॥

मन्दोदरी महामाया मैथिली मसृणप्रिया ।

महालक्ष्मीर्महाकाली महाकन्या महेश्वरी ॥

माहेन्द्री मेरुतनया मन्दारकुसुमार्चिता ।

मञ्जुमञ्जीरचरणा मोक्षदा मञ्जुभाषिणी ॥

मधुरद्राविणी मुद्रा मलया मलयान्विता ।

मेधा मरकतश्यामा मागधी मेनकात्मजा ॥

महामारी महावीरा महाश्यामा मनुस्तुता ।

मातृका मिहिराभासा मुकुन्दपदविक्रमा ॥

मूलाधारस्थिता मुग्धा मणिपूरकवासिनी ।

मृगाक्षी महिषारूढा महिषासुरमर्दिनी ॥

योगासना योगगम्या योगा यौवनकाश्रया ।

यौवनी युद्धमध्यस्था यमुना युगधारिणी ॥

करनेवाली ), ७८६. मधुसम्भूता ( चैत्रमासमें प्रकट १२४ होनेवाली ), ७८७. मिथिलापुरवासिनी ( मिथिलापुरीमें निवास करनेवाली सीतास्वरूपिणी ), ७८८. मधुकैटभ-संहर्त्री ( मधु तथा कैटभ दानवोंका संहार करनेवाली ), ७८ ९. मेदिनी ( पृथ्वीस्वरूपिणी ), ७ ९ ०. मेघमालिनी ( मेघमालाओं से घिरी हुई ) ॥ १२३ - १२४ ॥ ७ ९९. मन्दोदरी, ७ ९ २. महामाया, ७ ९ ३. १२५ मैथिली, ७ ९ ४. मसृणप्रिया ( मधुर पदार्थोंसे प्रेम करनेवाली ), ७ ९ ५. महालक्ष्मी:, ७ ९ ६. महाकाली, ७ ९ ७. महाकन्या, ७ ९ ८. महेश्वरी, ७ ९९. माहेन्द्री ( शचीके रूपमें विराजमान ), ८००. मेरुतनया, ८०१. मन्दारकुसुमार्चिता ( मन्दारपुष्पसे पूजित होनेवाली ), ८०२. मञ्जुमञ्जीरचरणा ( चरणोंमें सुन्दर १२६ पायल धारण करनेवाली ), ८०३. मोक्षदा, ८०४. मञ्जुभाषिणी ॥ १२५-१२६ ॥ ८०५. मधुरद्राविणी ( भक्तिसे द्रवित होकर मधुर वचन बोलनेवाली ), ८०६. मुद्रा, ८०७. मलया ( मलयाचलपर निवास करनेवाली ), ८०८. मलयान्विता ( मलयगिरि चन्दनसे युक्त ), ८० ९. मेधा, ८१०. १२७ मरकतश्यामा ( मरकतमणिके सदृश श्याम वर्णवाली ), ८११. मागधी, ८१२. मेनकात्मजा, ८१३. महामारी, ८१४. महावीरा, ८१५. महाश्यामा, ८१६. मनुस्तुता ( मनुके द्वारा स्तुत ), ८१७. मातृका, ८१८. मिहिराभासा ( सूर्यके समान प्रभावाली ), १२८ ८१ ९. मुकुन्दपदविक्रमा ( भगवान् विष्णुके पदका अनुसरण करनेवाली ) ॥ १२७-१२८ ॥ ८२०. मूलाधारस्थित ( मूलाधारचक्रमें कुण्डलिनीके रूपमें स्थित रहनेवाली ), ८२ ९. मुग्धा ( सर्वदा प्रसन्नचित्त रहनेवाली ), ८२२. मणिपूरकवासिनी ( मणिपूर नामक चक्रमें निवास करनेवाली ), ८२३. १२ ९ मृगाक्षी ( मृगके समान नेत्रोंवाली ), ८२४. महिषारूढा ( महिषपर आरूढ़ होनेवाली ), ८२५. महिषासुरमर्दिनी ( महिष नामक दानवका वध करनेवाली ) ॥ १२ ९ ॥ ८२६. योगासना, ८२७. योगगम्या, ८२८. योगा, ८२ ९. यौवनकाश्रया ( सदा यौवनावस्थामें विराजमान ), ८३०. यौवनी, ८३ ९. युद्धमध्यस्था, ८३२. यमुना, १३० | ८३३. युगधारिणी, ८३४. यक्षिणी, ८३५. योगयुक्ता,

पृष्ठ 805

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 805 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

७ ९ ६

यक्षिणी योगयुक्ता च यक्षराजप्रसूतिनी ।

यात्रा यानविधानज्ञा यदुवंशसमुद्भवा ॥

यकारादिहकारान्ता याजुषी यज्ञरूपिणी ।

यामिनी योगनिरता यातुधानभयङ्करी ॥

रुक्मिणी रमणी रामा रेवती रेणुका रतिः ।

रौद्री रौद्रप्रियाकारा राममाता रतिप्रिया ॥

रोहिणी राज्यदा रेवा रमा राजीवलोचना ।

राकेशी रूपसम्पन्ना रत्नसिंहासनस्थिता ॥

रक्तमाल्याम्बरधरा रक्तगन्धानुलेपना ।

राजहंससमारूढा रम्भा रक्तबलिप्रिया ॥

रमणीययुगाधारा राजिताखिलभूतला ।

रुरुचर्मपरीधाना रथिनी रत्नमालिका ॥

रोगेशी रोगशमनी राविणी रोमहर्षिणी ।

रामचन्द्रपदाक्रान्ता रावणच्छेदकारिणी ॥

रत्नवस्त्रपरिच्छन्ना रथस्था रुक्मभूषणा ।

लज्जाधिदेवता लोला ललिता लिङ्गधारिणी ॥

लक्ष्मीर्लोला लुप्तविषा लोकिनी लोकविश्रुता ।

लज्जा लम्बोदरी देवी ललना लोकधारिणी ॥

श्रीमद्देवीभागवत [ अ ० ६ ८३६. यक्षराजप्रसूतिनी ( यक्षराजको उत्पन्न करनेवाली ), १३१ ८३७. यात्रा, ८३८. यानविधानज्ञा ( विमानोंकी व्यवस्थाका विशेष ज्ञान रखनेवाली ), ८३ ९. यदुवंश -समुद्भवा ( यदुवंशमें प्रादुर्भूत देवी ) ॥ १३० - १३१ ॥ ८४०. यकारादिहकारान्ता ( यकारसे लेकर हकारतक सभी वर्णोंके रूपवाली ), ८४१ याजुषी १३२ ( यजुर्वेदस्वरूपिणी ), ८४२. यज्ञरूपिणी, ८४३. यामिनी, ८४४. योगनिरता, ८४५. यातुधानभयङ्करी ( राक्षसोंको भय उत्पन्न करनेवाली ) ॥ १३२ ॥

८४६. रुक्मिणी, ८४७. रमणी, ८४८. रामा, १३३ ८४ ९. रेवती, ८५०. रेणुका, ८५१. रतिः, ८५२. रौद्री ८५३. रौद्रप्रियाकारा ( रौद्र आकृतिसे प्रीति करनेवाली ), ८५४. राममाता ( कौसल्यारूपमें विराजमान ), ८५५. रतिप्रिया, ८५६. रोहिणी, ८५७. राज्यदा, ८५८. रेवा ( नर्मदासंज्ञक नदी ), ८५ ९. १३४ रमा, ८६०. राजीवलोचना, ८६१. राकेशी, ८६२. रूपसम्पन्ना, ८६३. रत्नसिंहासनस्थिता ( रत्नसे निर्मित सिंहासनपर विराजमान रहनेवाली ) ॥ १३३-१३४ ॥ ८६४. रक्तमाल्याम्बरधरा, ८६५. रक्तगन्धानुलेपना, १३५ ८६६. राजहंससमारूढा, ८६७. रम्भा, ८६८. रक्तबलि-प्रिया, ८६ ९. रमणीययुगाधारा ( रमणीय युगकी आश्रय-स्वरूपिणी ), ८७०. राजिताखिलभूतला ( सम्पूर्ण पृथ्वी-तलको सुशोभित करनेवाली ), ८७१. रुरुचर्मपरीधाना ( मृगचर्मको वस्त्रके रूपमें धारण करनेवाली ), ८७२. १३६ रथिनी, ८७३. रत्नमालिका ॥ १३५-१३६ ॥ ८७४. रोगेशी ( रोगोंपर शासन करनेवाली ), ८७५. रोगशमनी, ८७६. राविणी ( भयावह गर्जन करनेवाली ), ८७७. रोमहर्षिणी, ८७८. रामचन्द्रपदाक्रान्ता, १३७ ८७ ९. रावणच्छेदकारिणी ( रावणका संहार करनेवाली ), ८८०. रत्नवस्त्रपरिच्छन्ना ( रत्न तथा वस्त्रोंसे सम्यक् आच्छादित ), ८८१. रथस्था, ८८२. रुक्मभूषणा ( स्वर्णमय आभूषणोंसे सुशोभित ), ८८३. लज्जाधिदेवता, ८८४. लोला ( अत्यन्त चंचल स्वभाववाली ), ८८५. १३८ ललिता, ८८६. लिङ्गधारिणी ॥ १३७-१३८ ॥ ८८७. लक्ष्मी:, ८८८. लोला, ८८ ९. लुप्तविषा ( विषसे निष्प्रभावित रहनेवाली ), ८ ९ ०. लोकिनी, ८ ९ १. लोकविश्रुता, ८ ९ २. लज्जा, ८ ९ ३. लम्बोदरीदेवी, ८ ९ ४. १३ ९ । ललना ( स्त्रीस्वरूपा ), ८ ९ ५. लोकधारिणी ॥ १३ ९ ॥

पृष्ठ 806

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 806 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

अ ० ६ ] द्वादश स्कन्ध ७ ९ ७ वरदा वन्दिता विद्या वैष्णवी विमलाकृतिः । वाराही विरजा वर्षा वरलक्ष्मीर्विलासिनी

विनता व्योममध्यस्था वारिजासनसंस्थिता ।

वारुणी वेणुसम्भूता वीतिहोत्रा विरूपिणी ॥

वायुमण्डलमध्यस्था विष्णुरूपा विधिप्रिया ।

विष्णुपत्नी विष्णुमती विशालाक्षी वसुन्धरा ॥

वामदेवप्रिया वेला वज्रिणी वसुदोहिनी वेदाक्षरपरीताङ्गी वाजपेयफलप्रदा वासवी वामजननी वैकुण्ठनिलया वरा । व्यासप्रिया वर्मधरा वाल्मीकिपरिसेविता शाकम्भरी शिवा शान्ता शारदा शरणागतिः शातोदरी शुभाचारा शुम्भासुरविमर्दिनी शोभावती शिवाकारा शङ्करार्धशरीरिणी शोणा शुभाशया शुभ्रा शिरः सन्धानकारिणी ८ ९ ६. वरदा, ८ ९ ७. वन्दिता, ८ ९ ८. विद्या, ॥ १४० ८ ९९. वैष्णवी, ९ ००. विमलाकृतिः, ९ ०१. वाराही ( वराहरूप धारण करनेवाली ), ९ ०२. विरजा, ९ ०३. वर्षा ( वृष्टिरूपा ), ९ ०४. वरलक्ष्मीः, ९ ०५. विलासिनी, ९ ०६. विनता, ९ ०७. व्योममध्यस्था, ९ ०८. वारि-जासनसंस्थिता ( कमलके आसनपर विराजमान रहनेवाली ), ९ ० ९. वारुणी ( वरुणकी शक्तिस्वरूपिणी ), १४१ ९ १०. वेणुसम्भूता ( बाँससे प्रकट होनेवाली ), ९ ११. वीतिहोत्रा ( अग्निस्वरूपिणी ), ९ १२. विरूपिणी ( विशिष्टरूपसे सम्पन्न ) ॥ १४०-१४१ ॥ ९ १३. वायुमण्डलमध्यस्था, ९ १४. विष्णुरूपा, ९ १५. विधिप्रिया, ९ १६. विष्णुपत्नी ९ १७. विष्णुमती, १४२ ९ १८. विशालाक्षी ( विशाल नेत्रोंवाली ), ९ १ ९. वसुन्धरा, ९ २०. वामदेवप्रिया ( रुद्राणीरूपसे विद्यमान ), ९ २१. वेला ( समयकी अधिष्ठात्री देवी ), ९ २२. वज्रिणी, ९ २३. वसुदोहिनी ( सम्पदाका दोहन करनेवाली ), ९ २४. । वेदाक्षरपरीताङ्गी ( वेदाक्षरोंसे युक्त अंगोंवाली ), ९ २५. ॥ १४३ । वाजपेयफलप्रदा ( वाजपेययज्ञका फल प्रदान करनेवाली ), ९ २६. वासवी, ९ २७. वामजननी ( वामदेवकी जननी ), ९ २८. वैकुण्ठनिलया, ९ २ ९. वरा, ९ ३०. व्यासप्रिया, ९ ३१. वर्मधरा ( कवच धारण करनेवाली ), ९ ३२. वाल्मीकिपरिसेविता ( वाल्मीकिके द्वारा भलीभाँति

सेवित ) । १४२ – १४४ ॥

॥ १४४

९ ३३. शाकम्भरी ( शाकम्भरीदेवी नामसे प्रसिद्ध ), ९ ३४. शिवा, ९ ३५. शान्ता, ९ ३६. शारदा, ९ ३७. शरणागतिः, ९ ३८. शातोदरी ( तेजसे युक्त उदरवाली ), । ९ ३ ९. शुभाचारा ( पवित्र आचरणवाली ), ९ ४०. शुम्भा-सुरविमर्दिनी ( शुम्भ नामक दानवका वध करनेवाली ), ॥ १४५ ९ ४ ९. शोभावती, ९ ४२. शिवाकारा ( कल्याणमयी आकृति धारण करनेवाली ), ९ ४३. शङ्करार्धशरीरिणी ( शिवकी अर्धांगिनी ), ९ ४४. शोणा ( रक्त वर्णवाली ), ९ ४५. शुभाशया ( मंगलकारी अभिप्रायसे युक्त ), । ९ ४६. शुभ्रा, ९ ४७. शिरः सन्धानकारिणी ( दैत्योंके ॥। १४६ मस्तकपर संधान करनेवाली ) ॥ १४५-१४६ ॥

पृष्ठ 807

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 807 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

७ ९ ८ शरावती शरानन्दा शरज्ज्योत्स्ना शुभानना शरभा शूलिनी शुद्धा शबरी शुकवाहना श्रीमती श्रीधरानन्दा श्रवणानन्ददायिनी शर्वाणी शर्वरीवन्द्या षड्भाषा षऋतुप्रिया

षडाधारस्थिता देवी षण्मुखप्रियकारिणी ।

षडङ्गरूपसुमतिसुरासुरनमस्कृता ॥

सरस्वती सदाधारा सर्वमङ्गलकारिणी ।

सामगानप्रिया ' सूक्ष्मा सावित्री सामसम्भवा ॥

सर्वावासा सदानन्दा सुस्तनी सागराम्बरा ।

सर्वैश्वर्यप्रिया सिद्धिः साधुबन्धुपराक्रमा ॥

सप्तर्षिमण्डलगता सोममण्डलवासिनी ।

सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिकवर्जिता ॥

श्रीमद्देवीभागवत [ अ ० ६ । ९ ४८. शरावती ( बाणोंसे रक्षा करनेवाली ), ॥ १४७ ९ ४ ९. शरानन्दा ( आनन्दपूर्वक बाणका संचालन करनेवाली ), ९ ५०. शरज्ज्योत्स्ना ( शरत्कालीन चन्द्रमाके समान धवल किरणोंवाली ), ९ ५१. शुभानना, ९ ५२. शरभा ( हरिणी - स्वरूपा ), ९ ५३. शूलिनी, ९ ५४. शुद्धा, ९ ५५. शबरी, ९ ५६. शुकवाहना ( शुकपर । सवार होनेवाली ), ९ ५७. श्रीमती, ९ ५८. श्रीधरानन्दा ( विष्णुको आनन्द प्रदान करनेवाली ), ९ ५ ९. ॥ १४८ श्रवणानन्ददायिनी ( देवी - चरित्र सुननेसे भक्तोंको आनन्द प्रदान करनेवाली ), ९ ६०. शर्वाणी ( शंकरकी शक्तिरूपा भगवती पार्वती ), ९ ६१. शर्वरीवन्द्या ( रात्रिमें पूजित होनेवाली ), ९ ६२. षड्भाषा ( छ: भाषाओंके रूपवाली ), ९ ६३. षड्ॠतुप्रिया ( सभी छ: ऋतुओंसे

प्रीति रखनेवाली ) ॥। १४७-१४८ ॥

९ ६४. षडाधारस्थितादेवी ( छः प्रकारके आधारोंमें १४ ९ विराजमान होनेवाली भगवती ), ९ ६५. षण्मुख-प्रियकारिणी ( कार्तिकेयका प्रिय करनेवाली ), ९ ६६. षडङ्गरूपसुमतिसुरासुरनमस्कृता ( षडंग रूपवाले सुमति नामक देवताओं तथा असुरोंद्वारा नमस्कृत ), ९ ६७. सरस्वती, ९ ६८. सदाधारा ( सत्यपर प्रतिष्ठित रहनेवाली ), ९ ६ ९. सर्वमङ्गलकारिणी ( सबका कल्याण १५० करनेवाली ), ९ ७०. सामगानप्रिया, ९ ७१. सूक्ष्मा, ९ ७२. सावित्री, ९ ७३. सामसम्भवा ( सामवेदसे प्रादुर्भूत होनेवाली ) ॥ १४ ९ -१५० ॥ ९ ७४. सर्वावासा ( सबमें व्याप्त रहनेवाली ), ९ ७५. सदानन्दा, ९ ७६. सुस्तनी, ९ ७७. सागराम्बरा ( वस्त्रके रूपमें सागरको धारण करनेवाली ), ९ ७८. सर्वैश्वर्यप्रिया ( समस्त ऐश्वर्योंसे प्रेम करनेवाली ), १५१ ९ ७ ९. सिद्धिः, ९ ८०. साधुबन्धुपराक्रमा ( सज्जनों तथा प्रिय भक्तजनोंके लिये पराक्रम प्रदर्शित करनेवाली ), ९ ८१. सप्तर्षिमण्डलगता, ९ ८२. सोममण्डलवासिनी ( चन्द्रमण्डलमें विराजमान रहनेवाली ), ९ ८३. सर्वज्ञा, ९ ८४ सान्द्रकरुणा ( अतीव करुणामयी ), ९ ८५. समानाधिकवर्जिता १५२ ( सदा एक समान रहनेवाली ) ॥ १५१-१५२ ॥

पृष्ठ 808

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 808 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

अ ० ६ ] द्वादश स्कन्ध ७ ९९

सर्वोत्तुङ्गा सङ्गहीना सद्गुणा सकलेष्टदा ।

सरघा सूर्यतनया सुकेशी सोमसंहतिः ॥

हिरण्यवर्णा हरिणी ह्रींकारी हंसवाहिनी ।

क्षौमवस्त्रपरीताङ्गी क्षीराब्धितनया क्षमा ॥

गायत्री चैव सावित्री पार्वती च सरस्वती ।

वेदगर्भा वरारोहा श्रीगायत्री पराम्बिका ॥

इति साहस्रकं नाम्नां गायत्र्याश्चैव नारद ।

पुण्यदं सर्वपापघ्नं महासम्पत्तिदायकम् ॥

एवं नामानि गायत्र्यास्तोषोत्पत्तिकराणि हि ।

अष्टम्यां च विशेषेण पठितव्यं द्विजैः सह ॥

जपं कृत्वा होमपूजाध्यानं कृत्वा विशेषतः ।

यस्मै कस्मै न दातव्यं गायत्र्यास्तु विशेषतः ॥

सुभक्ताय सुशिष्याय वक्तव्यं भूसुराय वै ।

भ्रष्टेभ्यः साधकेभ्यश्च बान्धवेभ्यो न दर्शयेत् ॥

यद्गृहे लिखितं शास्त्रं भयं तस्य न कस्यचित् ।

चञ्चलापि स्थिरा भूत्वा कमला तत्र तिष्ठति ॥

इदं रहस्यं परमं गुह्याद् गुह्यतरं महत् ।

पुण्यप्रदं मनुष्याणां दरिद्राणां निधिप्रदम् ॥

९ ८६. सर्वोत्तुङ्गा ( सर्वोच्च स्थान रखनेवाली ), १५३ ९ ८७. सङ्गहीना ( आसक्तिभावनासे रहित ), ९ ८८. सद्गुणा, ९ ८ ९. सकलेष्टदा ( सभी अभीष्ट फल प्रदान करनेवाली ), ९९ ०. सरघा ( मधुमक्षिका-स्वरूपिणी ), ९९ १. सूर्यतनया ( सूर्यपुत्री ), ९९ २. सुकेशी ( सुन्दर केशोंसे सम्पन्न ), ९९ ३. सोमसंहतिः १५४ ( अनेक चन्द्रमाओंकी शोभासे सम्पन्न ) ॥ १५३ ॥

९९ ४. हिरण्यवर्णा ( स्वर्णके समान वर्णवाली ), ९९ ५. हरिणी, ९९ ६. ह्रींकारी ( ह्रीं - बीजस्वरूपिणी ), ९९ ७. हंसवाहिनी ( हंसपर सवार होनेवाली ), १५५ ९९ ८. क्षौमवस्त्रपरीताङ्गी ( रेशमी वस्त्रोंसे ढँके हुए अंगोंवाली ), ९९९. क्षीराब्धितनया ( क्षीरसागरकी पुत्रीस्वरूपा ), १००० क्षमा, १००१. गायत्री, १००२. सावित्री, १००३. पार्वती, १००४. सरस्वती, १५६ १००५. वेदगर्भा, १००६. वरारोहा, १००७. श्रीगायत्री, १००८. पराम्बिका ॥ १५४-१५५ ॥ हे नारद! भगवती गायत्रीका यह सहस्रनाम है । यह अत्यन्त पुण्यदायक, सभी पापोंका नाश करनेवाला १५७ । तथा विपुल सम्पदाओंको प्रदान करनेवाला है ॥ १५६ ॥

इस प्रकार कहे गये ये नाम गायत्रीको सन्तुष्टि प्रदान करनेवाले हैं । ब्राह्मणोंके साथ विशेष करके अष्टमी तिथिको इस सहस्रनामका पाठ करना चाहिये । १५८ भलीभाँति जप, होम, पूजा और ध्यान करके इसका पाठ करना चाहिये । जिस किसीको भी इस गायत्रीसहस्रनामका उपदेश नहीं करना चाहिये; अपितु योग्य भक्त, उत्तम शिष्य तथा ब्राह्मणको ही इसे बताना चाहिये । पथभ्रष्ट साधकों अथवा ऐसे अपने १५ ९ बन्धुओंके भी समक्ष इसे प्रदर्शित नहीं करना चाहिये ॥ १५७ - १५ ९ ॥ जिस व्यक्ति घरमें यह गायत्रीसम्बन्धी शास्त्र लिखा होता है, उसे किसीका भी भय नहीं रहता और १६० अत्यन्त चपल लक्ष्मी भी उस घरमें स्थिर होकर विराजमान रहती हैं ॥ १६० ॥

यह परम रहस्य गुह्यसे भी अत्यन्त गुह्य है । यह मनुष्योंको पुण्य प्रदान करानेवाला, दरिद्रोंको सम्पत्ति १६१ सुलभ करानेवाला, मोक्षकी अभिलाषा रखनेवालोंको

पृष्ठ 809

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 809 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

८००

मोक्षप्रदं मुमुक्षूणां कामिनां सर्वकामदम् ।

रोगाद्वै मुच्यते रोगी बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥

बह्महत्यासुरापानसुवर्णस्तेयिनो नराः ।

गुरुतल्पगतो वापि पातकान्मुच्यते सकृत् ॥

असत्प्रतिग्रहाच्चैवाभक्ष्यभक्षाद्विशेषतः 1 पाखण्डानृतमुख्येभ्यः पठनादेव मुच्यते ॥

इदं रहस्यममलं मयोक्तं पद्मजोद्भव ।

ब्रह्मसायुज्यदं नृणां सत्यं सत्यं न संशयः ॥

श्रीमद्देवीभागवत [ अ ० ७ मोक्षप्राप्ति करानेवाला तथा सकाम पुरुषोंको समस्त १६२ अभीष्ट फल प्रदान करनेवाला है । इस सहस्रनामके प्रभावसे रोगी रोगमुक्त हो जाता है तथा बन्धनमें पड़ा हुआ मनुष्य बन्धनसे छूट जाता है । ब्रह्महत्या, सुरापान, स्वर्णकी चोरी तथा गुरुपत्नीगमनसदृश महान् १६३ पाप करनेवाले भी इसके एक बारके पाठसे पापमुक्त हो जाते हैं ॥ १६१–१६३ ॥ इसका पाठ करनेसे मनुष्य निन्दनीय दान लेने, अभक्ष्यभक्षण करने, पाखण्डपूर्ण व्यवहार करने और १६४ मिथ्याभाषण करने आदि प्रमुख पापोंसे मुक्त हो जाता है । हे ब्रह्मापुत्र नारद! मेरे द्वारा कहा गया यह परम पवित्र रहस्य मनुष्योंको ब्रह्मसायुज्य प्रदान करनेवाला है । यह बात सत्य है, सत्य है; इसमें सन्देह नहीं १६५ | है | १६४-१६५ ॥ इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्त्रयां संहितायां द्वादशस्कन्धे गायत्रीसहस्त्रनामस्तोत्रवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥

अथ सप्तमोऽध्यायः दीक्षाविध नारद उवाच

श्रुतं सहस्त्रनामाख्यं श्रीगायत्र्याः फलप्रदम् ।

स्तोत्रं महोन्नतिकरं महाभाग्यकरं परम् ॥ १

अधुना श्रोतुमिच्छामि दीक्षालक्षणमुत्तमम् ।

विना येन न सिध्येत देवीमन्त्रेऽधिकारिता ॥ २

ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां विशां स्त्रीणां तथैव च ।

सामान्यविधिना सर्वं विस्तरेण वद प्रभो ॥ ३

श्रीनारायण उवाच

शृणु दीक्षां प्रवक्ष्यामि शिष्याणां भावितात्मनाम् ।

देवाग्निगुरुपूजादावधिकारो यया भवेत् ॥४

दिव्यं ज्ञानं हि या दद्यात्कुर्यात्पापक्षयं तु या ।

सैव दीक्षेति सम्प्रोक्ता वेदतन्त्रविशारदैः ॥ ५

नारदजी बोले – [ हे भगवन्! ] मैंने यह श्रीगायत्रीदेवीका सहस्रनामसंज्ञक श्रेष्ठ फल प्रदान करनेवाला, महान् उन्नतिकी प्राप्ति करानेवाला तथा महान् भाग्योदय करनेवाला स्तोत्र सुन लिया । अब मैं दीक्षाका उत्तम लक्षण सुनना चाहता हूँ; जिसके बिना ब्राह्मणों, क्षत्रियों, वैश्यों तथा स्त्रियोंको देवीमन्त्र जपनेका अधिकार प्राप्त नहीं होता । अतः हे प्रभो! सामान्य विधिसे [ दीक्षासम्बन्धी ] सम्पूर्ण प्रसंगका विस्तारपूर्वक वर्णन कीजिये ॥१-३ ॥ श्रीनारायण बोले - [ हे नारद! ] सुनिये, मैं आपको पुण्यात्मा शिष्योंके दीक्षा लेनेका विधान बता रहा हूँ, जिससे उन्हें देवता, अग्नि तथा गुरुकी पूजा आदिका अधिकार प्राप्त हो जाता है ॥ ४ ॥

जो दिव्य ज्ञान दे और जो पापोंका क्षय करे, उसीको वेदतन्त्रोंके पारगामी विद्वानोंने ' दीक्षा ' इस नामकी संज्ञा दी है ॥५ ॥

पृष्ठ 810

देवी भागवत उत्तरार्द्ध, पृष्ठ 810 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

अ ० ७ ] द्वादश

अवश्यं सा तु कर्तव्या यतो बहुफला मता ।

गुरुशिष्यावुभावत्राप्यतिशुद्धावपेक्षितौ ॥६

गुरुस्तु विधिवत्प्रातः कृत्यं सर्वं विधाय च ।

स्नानसन्ध्यादिकं सर्वं यथाविधि विधाय च ॥ ७

कमण्डलुकरो मौनी गृहं यायात्सरित्तटात् ।

यागमण्डपमासाद्य विशेत्तत्रासने वरे ॥ ८

आचम्य प्राणानायम्य गन्धपुष्पविमिश्रितम् ।

सप्तवारास्त्रमन्त्रेण जप्तं वारि सुसाधयेत् ॥

वारिणा तेन मतिमानस्त्रमन्त्रं समुच्चरन् ।

प्रोक्षयेद् द्वारमखिलं ततः पूजां समाचरेत् ॥ १०

ऊर्ध्वोदुम्बरके देवं गणनाथं तथा श्रियम् ।

सरस्वतीं नाममन्त्रैः पूजयेद् गन्धपुष्पकैः ॥ ११

द्वारदक्षिणशाखायां गङ्गां विघ्नेशमर्चयेत् ।

द्वारस्य वामशाखायां क्षेत्रपालं च सूर्यजाम् ॥ १२

देहल्यां पूजयेदस्त्रदेवतामस्त्रमन्त्रतः ।

सर्वं देवीमयं दृश्यमिति सञ्चिन्त्य सर्वतः ॥ १३

दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नानस्त्रमन्त्रजपेन तु ।

अन्तरिक्षगतान्विघ्नान्यादघातैस्तु भूमिगान् ॥ १४

वामशाखां स्पृशन्पश्चात्प्रविशेद्दक्षिणाङ्घ्रिणा ।

प्रविश्य कुम्भं संस्थाप्य सामान्यार्घ्यं विधाय च ॥ १५

तेन चार्घ्यजलेनापि नैर्ऋत्यां दिशि पूजयेत् ।

वास्तुनाथं पद्मयोनिं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ १६

ततः कुर्यात्पञ्चगव्यं तेन चार्य्योदकेन च ।

तोरणस्तम्भपर्यन्तं प्रोक्षयेन्मण्डपं गुरुः ॥ १७ ।

1898 श्रीमद्देवी.... महापुराण [ द्वितीय खण्ड ] –26 A स्कन्ध ८०१ दीक्षा अवश्य लेनी चाहिये; क्योंकि यह अनेक फल प्रदान करनेवाली बतायी गयी है । इस दीक्षाग्रहणकार्यमें गुरु तथा शिष्य दोनों ही अत्यन्त शुद्ध भाववाले होने चाहिये ॥ ६ ॥

गुरुको चाहिये कि प्रात: कालीन सम्पूर्ण कृत्य विधिवत् सम्पन्न करके पुनः विधानके अनुसार स्नान तथा सन्ध्या आदि करनेके अनन्तर हाथमें कमण्डलु लेकर मौनभावसे नदीतटसे घरपर आये और यज्ञमण्डपमें पहुँचकर वहाँ एक उत्तम आसनपर बैठ जाय ॥ ७-८ ॥ तदनन्तर आचमन तथा प्राणायाम करके 4 ' ॐ फट् ' इस अस्त्रमन्त्रको सात बार जपते हुए गन्ध और पुष्पसे मिश्रित जलको अभिमन्त्रित करे । पुनः बुद्धिमान् पुरुषको चाहिये कि अस्त्रमन्त्रका उच्चारण करते हुए उसी जलसे सम्पूर्ण द्वारका प्रोक्षण करे और उसके बाद पूजन करे ॥ ९ -१० ॥ दरवाजेके ऊपरी भागमें भगवान् गणेश, लक्ष्मी तथा सरस्वतीका पूजन नाममन्त्रोंका उच्चारण करते हुए गन्ध तथा पुष्प आदि अर्पित करके करना चाहिये । तत्पश्चात् द्वारकी दक्षिणशाखामें भगवती गंगा और विघ्नेश्वर गणेशकी एवं द्वारकी वामशाखामें क्षेत्रपाल तथा सूर्यपुत्री यमुनाकी पूजा करनी चाहिये । इसी प्रकार देहलीपर अस्त्रमन्त्रसे अस्त्रदेवताकी पूजा करे । सब ओर ऐसी भावना करे कि सम्पूर्ण दृश्य जगत् देवीमय ही है ॥ ११–१३ ॥ पुनः अस्त्रमन्त्र जपद्वारा दैवीविघ्नोंका उच्छेद करे और पदके आघातोंसे अन्तरिक्ष तथा भूतलके विघ्नोंका अपसारण करे ॥ १४ ॥.

इसके बाद द्वारदेशकी बायीं शाखाका स्पर्श करते हुए पहले दाहिना पैर रखकर मण्डपमें प्रवेश करे । भीतर प्रवेश करके जलका कलश रखकर सामान्य अर्घ्य बना ले और उसी अर्घ्यजलसे तथा गन्ध - पुष्प - अक्षत आदिसे नैर्ऋत्य दिशामें वास्तु स्वामी पद्मयोनि ब्रह्माकी पूजा करे ॥ १५-१६ ॥ तत्पश्चात् पंचगव्य बनाना चाहिये और पुनः गुरुका उस पंचगव्य तथा अर्घ्य - जलके द्वारा तोरणसे लेकर स्तम्भतक उस मण्डपका प्रोक्षण करना चाहिये ।