ऐतरेय ब्राह्मण पूर्वार्द्ध — पृष्ठ 921–930
ऐतरेय ब्राह्मण पूर्वार्द्ध · पृष्ठ 921–930
पृष्ठ 921
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
] ·:पञ्चमोऽध्यायः चतुर्थः खण्डः सायणाचार्यकृतभाष्योपेतम् ८५ ९ सा० भा० – तार्क्ष्यदेवताकस्य सूक्तविशेषस्य प्रथमेऽहनि विहितत्वाद् उत्तरो-त्तरोपयोक्ष्यमाणत्वाद् अच्युतत्वम्॥ ॥ इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये ' वेदार्थप्रकाशे' ऐतरेयब्राह्मणभाष्ये चतुर्थपञ्चिकायाः पञ्चमाध्याये ( विंशाध्याये ) तृतीयः खण्डः ॥३ ॥
॥ इस प्रकार ऐतरेयब्राह्मण के विंश अध्याय के तृतीय खण्ड की ' 'शशिप्रभा' नामक हिन्दी व्याख्या समाप्त ॥ अथ चतुर्थः खण्डः सा० भा० - सूक्तान्तरे वृषन्शब्दोपेतं लिङ्गं दर्शयति— ( मन्त्राणां सलिङ्गं प्रतीकनिर्देशनम् ) ' या त ऊतिरवमा या परमेति' सूक्तं ' जहि वृष्ण्यानि कृणुही पराच' - इति वृषण्वद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम् ॥ १ ॥
हिन्दी-( अन्य सूक्त में वृषन् शब्द से युक्त लिङ्ग को दिखला रहे हैं - ) 'या त ऊतिरवमा या परमा' इति सूक्तम् यह ( सूक्त ) है । (इस सूक्त की तृतीय ऋचा का चतुर्थ पाद 'जहि वृष्ण्यानि कृणुही पराच' इति वृषण्वत् यह वृषण शब्द से युक्त द्वितीये अहनि द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्य अह्नः रूपम् द्वितीय दिन का रूप है । सां० भा० -'या त ऊतिः ' इत्यस्मिन् सूक्ते'' 'जहि वृष्ण्यानि' -इति तृतीयस्या ऋचश्चतुर्थः पादः तत्र वृषशब्ददुक्तं लिङ्गं दृश्यते॥ अथ वैश्वदेवशस्त्रगतयोस्तृचयोर्बृहत्सामसम्बन्धरूपं लिङ्गं दर्शयति— ( वैश्वदेवशस्त्रगतयोस्तृचयोर्बृहत्सामरूपलिङ्गप्रदर्शनम् ) 'विश्वो देवस्य नेतुस्तत्सवितुर्वरेण्यमा विश्वदेवं सत्पतिमिति' वैश्वदेवस्य 'प्रतिपदनुचरौ बार्हतेऽहनि द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम् ॥ २ ॥
हिन्दी– ( अब वैश्वदेव शस्त्र के दोनों तृचों के बृहत्साम सम्बन्ध रूप लिङ्ग को दिखला रहे हैं— ) 'विश्वो देवस्य नेतुः' ( यह एक ऋचा ) और 'तत्सवितुर्वरेण्यम्' ( ये दो ऋचाएँ —इस प्रकार एक तृच) तथा ' आ देवस्य सत्पतिम्' ( यह तृच ) इति इस प्रकार ये (दोनों तृच) वैश्वदेवस्य प्रतिपदनुचरौ वैश्वदेवशस्त्र के (क्रमशः ) प्रतिपद् और अनुचर हैं। बार्हते अहनि द्वितीये अहनि बृहत्साम से सम्बन्धित द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीय- स्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन के रूप हैं । ( १ ) ऋ० ६.२५।
पृष्ठ 922
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
: [ ८६० ऐतरेयब्राह्मणम् २०.४ चतुर्थपञ्चिकायां सा ० भा० – 'विश्वो देवस्य ' - इत्येका ऋक्' 'तत्सवितु: ' -इति द्वे ऋचौ । सोऽयमेक- स्तृचो बृहत्सामसम्बन्धभूतो वैश्वदेवशस्त्रस्य प्रतिपद्भवति। ' आ विश्वदेवम्’ - इत्येष तृच: ३ तस्यानुचरः । अत उभयोर्बृहत्सामसम्बन्धः ॥ सूक्तान्तरे लिङ्गं दर्शयति— ( ' उदुष्य देव' इति सूक्ते लिङ्गनिर्देशनम् ) 'उदुष्य देवः सविता हिरण्ययेति' सावित्रमूर्ध्ववद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम् ॥३ ॥
हिन्दी–(' उदुष्य देवः ' ' सूक्त में लिङ्ग को दिखला रहे हैं- ) 'उदुष्य देवः सविता हिरण्यया' इति सावित्रम् यह सविता देव वाला सूक्त है जो ऊर्ध्ववत् ऊर्ध्व ( वाचक 'उद्' ) शब्द से युक्त है अतः द्वितीये अहनि द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन के अनुरूप है । सा ० भा ० – अस्मिन् तृचात्मके सावित्रसूक्ते ऊर्ध्ववाचिन उच्छब्दस्य श्रवणात् ऊर्ध्ववल्लिङ्गमस्ति॥ सूक्तान्तरे लिङ्गं दर्शयति— ( ' ते हि द्यावापृथिवी' इति सूक्ते लिङ्गनिर्देशनम् ) 'ते हि द्यावापृथिवी विश्वशंभुव' - इति द्यावापृथिवीयम्; ' सुजन्मनी 'धिषणे अन्तरीयते' इत्यन्तर्वद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम्॥४ ॥
हिन्दी - ( अन्य सूक्त में लिङ्ग को दिखला रहे हैं— ) 'ते हि द्यावापृथिवी विश्व- शंभुव' इति द्यावापृथिवीयम् यह द्यावापृथिवी से सम्बन्धित ( सूक्त ) हैं। (इस सूक्त की प्रथम ऋचा का तृतीय पाद 'सुजन्मनी धिषणे अन्तरीयते' इति अन्तः वत् ' अन्तः ' शब्द से युक्त है अतः द्वितीय अन द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन के अनुरूप है । सा ० भा ० -– अस्मिन् द्यावापृथिवीये सूक्ते ' ' सुजन्मनी' इत्येषः प्रथमाया ऋचस्तृतीयः पादः । तत्रान्तः पदस्य श्रूयमाणत्वादन्तर्वल्लिङ्गम्॥ सूक्तान्तरे लिङ्गं दर्शयति— ( ' तक्षन् रक्षमिति सूक्ते लिङ्गनिर्देशनम् ) ' तक्षन् रथं सुवृतं विद्मनापस' इत्यार्भव, ' तक्षन् हरी इन्द्रवाहा वृषण्वसू' इति वृषण्वद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम् ॥५ ॥
( ) ( ) ( ) - १ ऋ ० ५.५०.१ २ ऋ० ३.६२.१०,११ । ३ ऋ० ५.८२.६ ९।( ) ( )४ ऋ० ६.७१। ५ ऋ० १.१६० ।
पृष्ठ 923
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
]: पञ्चमोऽध्यायः चतुर्थः खण्डः सायणाचार्यकृतभाष्योपेतम् ८६१ हिन्दी – ('तक्षन् रथम्' सूक्त में लिङ्ग को दिखला रहे हैं - ) 'तक्षन् रथं सुवृतं विद्मनापस' इत्यार्भवम् यह ऋभु देवता वाला (सूक्त) है। (इसकी प्रथम ऋचा का तृतीय पाद) ' तक्षन् हरी इन्द्रवाहा वृषण्वसू' इति वृषण्वत् वृषण शब्द से युक्त है अतः द्वितीये अहनि द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन के अनुरूप है । सा० भा०-— 'तक्षन् रथम्' इति सूक्तमृभुदेवताकम् । प्रथमाया ऋचस्तृतीयपादे ‘ तक्षन् पितृभ्यामृभवः ' इति श्रवणात्। तत्रैव ' तक्षन् हरी' इत्यादिको द्वितीयः पादः; तस्मिन् वृषण्वसू' इति वृषण्वल्लिङ्गम् द्दश्यते॥ सूक्तान्तरे लिङ्गं दर्शयति— ( यज्ञस्य वो रथ्यमिति सूक्ते लिङ्गनिर्देशनम् ) ' यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पति विशाम्' -इति वैश्वदेवं वृषाकेतुर्यजतो द्यामशायत इति वृषण्वद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम् ॥ ६ ॥
हिन्दी - ( ' यज्ञस्य वो रथ्यम्' सूक्त में लिङ्ग को दिखला रहे हैं - ). 'यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पति विशाम्' इति वैश्वदेवम् यह विश्वे देवाक ( सूक्त) है। (उसकी प्रथम ऋचा का चतुर्थ पाद) ' वृषाकेतुर्यजतो द्यामशायत' इति वृषण्वत् यह ' वृषा' शब्द से युक्त है अतः द्वितीये अहनि द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन के अनुरूप है। सा० भा० -'यज्ञस्य' इत्यादिसूक्ते 'इन्द्रो मित्रो वरुणः ' इत्येवं बहुदेवताश्रवणात् इदं वैश्वदेवम्। ‘ वृषाकेतुः ’ - त्येष प्रथमायाश्चतुर्थः पादः । तत्र वृषण्वल्लिङ्गमस्ति॥ तदेतत् सूक्तं प्रशंसति— ( यज्ञस्य वो रथ्यमिति सूक्तप्रशंसनम् ) तदु शार्यातमङ्गिरसो वै स्वर्गाय लोकाय सत्रमासत; ते ह स्म द्वितीयं द्वितीयमेवाहरागत्य मुह्यन्ति; तान् वा एतच्छार्यातो मानवा द्वितीयेऽहनि सूक्तमशंसयत्; ततो वै ते प्र यज्ञमजानन् प्र स्वर्गं लोकम्; यद् यदेतत् सूक्तं द्वितीयेऽहनि शंसति, यज्ञस्य प्रज्ञात्यै, स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै ॥७ ॥
हिन्दी.– ( ‘ यज्ञस्य वो रथ्यम्' सूक्त की प्रशंसा कर रहे हैं - ) तदु वह (' यज्ञस्य वो रथ्यं' सूक्त) शार्यातम् शार्यात् (ऋषि ) द्वारा दृष्ट है । अङ्गिरसः स्वर्गाय लोकाय सत्रम् आसत अङ्गिराओं ने स्वर्गलोक को प्राप्त के लिए सत्र का सम्पादन प्रारम्भ किया । ते ह वे द्वितीयं द्वितीयमेव अहः आगत्य ( पृष्ठषडह के ) प्रत्येक द्वितीय दिन में आकर मुह्यन्ति त्रुटि कर दिये । मानवः शर्यातः तब मनु के पुत्र शर्यात ने तान् उन ( अङ्गिरसों) को द्वितीये. ' ( १) ऋ० १.१११।
पृष्ठ 924
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
: [८६२ ऐतरेयब्राह्मणम् २०.४ चतुर्थपञ्चिकायां अहनि द्वितीय दिन में एतत् सूक्तम् इस (' यज्ञस्य वो रथ्यं' सूक्त) का अशंसयत् शंसन कराया। ततः तब ते उन ( अङ्गिरसों ) ने यज्ञम् प्राजानन् यज्ञ को जाना । तद् यद् एतत् सूक्तम् तो जो इस सूक्त को द्वितीये अहनि शंसति द्वितीय दिन में शंसन करता है, वह यज्ञस्य प्रज्ञाप्त्यै यज्ञ के प्रकृष्ट ज्ञान के लिए और स्वर्गस्य लोकस्य अनुख्यात्यै स्वर्ग लोक के श्रवण- प्राप्ति के लिए होता है । सांभा० – तदु ' यज्ञस्य वो रथ्यम्' इत्यादिकं सूक्तं ' 'शार्यातम्' शार्यातस्य कस्ये-चिन्महर्षेः सम्बन्धादित्यवगन्तव्यम्। कथं सम्बन्धम् इति, तदुच्यते पुरा कदाचिद्रङ्गिरसो वै महर्षयः स्वर्गार्थं सत्रमनुष्ठातुमुद्युक्ताः; ते महर्षयो यस्मिन् यस्मिन् सत्रे पृष्ठ्यवडहस्य द्वितीयमहरनुतिष्ठन्ति, तत्र सर्वत्र द्वितीये द्वितीयेऽहनि शस्त्रबाहुल्यात् कुत्र किं शस्त्रं पठितव्यमित्यज्ञात्वा मुह्यन्ति । तदानीं शार्यातनामकः कश्चिन्मानव ऋत्विग्भूत्वा ‘तान्’ अङ्गि-रसो महर्षीन् ‘यज्ञस्य वः’ इत्यादिकं सूक्तं द्वितीयेऽहन्यशंसंयत् । ' ततः ' सूक्तप्रभावादेव ' ते ’ महर्षयो यज्ञं प्रजानम्' यज्ञं 'प्रकर्षेण ज्ञातवन्तः । तद्यज्ञसाध्यं स्वर्गं लोकं च प्रजानन्। तस्माद् द्वितीयेऽहन्येतस्य सूक्तस्य शंसनेन व्यामोहमन्तरेण यज्ञः प्रज्ञातो भवति, स्वर्गश्रावगम्यते॥ शस्त्रान्तरस्य प्रतिपदि लिङ्गं दर्शयति— ( आग्निमारुतशस्त्रस्य प्रतिपदि लिङ्गनिर्देशनम् ) पृक्षस्य वृष्णो अरुषस्य नू संह इत्याग्निमारुतस्य प्रतिपद्; वृषण्वद् द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम् ॥८ ॥
हिन्दी — (आग्निमारुतशस्त्र के प्रतिपद् में लिङ्ग को दिखला रहे हैं - ) 'पृक्षस्य वृष्णो अरुषस्य नु सह' इति आग्निमारुतस्य प्रतिपत् यह आग्निमारुत्शस्त्र का प्रतिपद् है जो वृषण्वत् वृषण् शब्द से युक्त है अतः द्वितीये अहनि द्वितीय दिन में प्रयुक्त
द्वितीयस्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन कर रूप है ।
सा० भा ० — तत्र' ‘ वृष्ण: ' इति श्रवणाद् वृषण्वल्लिङ्गम्॥
मारुतसूक्ते लिङ्गं दर्शयति— ( मारुतसूक्ते लिङ्गनिर्देशनम्). ' वृष्णे शर्धाय सुमखाय वेधस' इति मारुतम्; वृषण्वद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपम्॥ ९ ॥
हिन्दी - ( मरुत् सम्बन्धी सूक्त में लिङ्ग को दिखला रहे हैं — ) ' वृष्णे शर्धाय सुमखाय वेधस' इति मारुतम् यह मरुत् देवता वाला सूक्त है जो वृषण्वत् वृषण- शब्द युक्त द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्याह्नः रूपम् द्वितीय दिन ( ) है अत: द्वितीये अहनि( ) १ ऋ० १०.९ २। २ ऋ० ६.८.१-३ ।
पृष्ठ 925
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
]: पञ्चमोऽध्यायः चतुर्थः खण्डः सायणाचार्यकृतभाष्योपेतम् ८६३ के अनुरूप है। स ० भा ० — अत्र प्रथमाया ऋचो द्वितीयपादे 'प्र भरा मरुद्भ्या' इति श्रवणात् इदं
सूक्तं मारुतम्। वृषण्वल्लिङ्गं स्पष्टम्॥
जातवेदस्यायामृच्यच्युतत्वलिङ्गं दर्शयति— ' जातवेदसे सुनवाम सोममिति जातवेदस्याऽच्युता ॥ १० ॥
हिन्दी— ( जातवेदस्– सम्बन्धि ऋचा में अच्युतत्व लिङ्ग को दिखला रहे हैं— ) ‘ जातवेदसे सुनवाम सोमम्' इति जातवेदस्या अच्युता यह जातवेद देवता वाली (ऋचा)
अच्युत (प्रथम दिन में विहित ) है ।
सा० भा ० – प्रथमेऽहन्यस्या ऋचो विहितत्त्वाद् अच्युतत्वम्॥
सूक्तान्तरे लिङ्गं दर्शयति— ' यज्ञेन वर्धत जातवेदसमिति' जातवेदस्यं, वृधन्वद्, द्वितीयेऽहनि द्वितीयस्याह्नो रूपमह्नो रूपम् ॥ ११ ॥
हिन्दी –( अन्य सूक्त में लिङ्ग को दिखला रहे हैं — ) ' यंज्ञेन वर्धत जातवेदसम्' इति जातवेदस्यम् यह जातवेदस देवता वाला (सूक्त ) है जो वृधन्वद् वृधन् शब्द से युक्त है अतः द्वितीये अहनि द्वितीय दिन में प्रयुक्त द्वितीयस्याहः रूपम् द्वितीय दिन का रूप है । सा ० भा ० – जातवेदोदेवताकत्वं वृधन्वल्लिङ्गं चात्र' विस्पष्टम् । अभ्यासोऽध्याय-परिसमाप्त्यर्थः ॥ ॥ इति श्रीमत्सायणाचार्य विरचिते माधवीये 'वेदार्थ प्रकाशे' ऐतरेयब्राह्मण- भाष्ये चतुर्थपञ्चिकायां पञ्चमाध्याये चतुर्थः खण्डः ॥४॥
॥ इस प्रकार ऐतरेयब्राह्मण के विंश अध्याय के चतुर्थ खण्ड की 'शशिप्रभा' नामक हिन्दी व्याख्या समाप्त ॥
वेदार्थस्य प्रकाशेन तमो हार्दं निवारयन् ।
पुमर्थांश्चतुरो देयाद् विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥
॥ इति श्रीमद्राजाधिराजपरमेश्वरवैदिकमार्गप्रवर्तकवीरबुक्क भूपालसाम्राज्यधुरंधरमाधवा- चार्यादेशतो सायणाचार्येण विरचिते माधवीये 'वेदार्थप्रकाश' -नामभाष्ये ऐतरेयब्राह्मणस्य चतुर्थपञ्चिकायाः पञ्चमोऽध्यायः ( विंशोऽध्यायः ) समाप्त ॥ ॥ इस प्रकार ऐतरेयब्राह्मण के विंश अध्याय की ' शशिप्रभा ' नामक हिन्दी व्याख्या समाप्त ॥ ( ) ( ) १ ऋ० १.६४ । २ ऋ० २.२।
पृष्ठ 926
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
: [८६४ -ऐतरेयब्राह्मणम् २०.४ चतुर्थपञ्चिकायां देवा वै षट् । प्रजापतिर्वै सोमाय राज्ञे ष्टौ । ज्योतिगौरायुरष्टौ । प्रजापतिः षट् । अग्निर्वै चत्वारि । चतुर्थ पञ्चिका में ‘ देवा वै ’ से प्रारम्भ प्रथम अध्याय छ: खण्डों वाला, ' प्रजापतिर्वै सोमाय राज्ञे ' से प्रारम्भ द्वितीय अध्याय आठ खण्डों वाला, ' ज्योतिर्गौरायुः ' से प्रारम्भ तृतीय अध्याय आठ खण्डों वाला, 'प्रजापतिः ' से प्रारम्भ चतुर्थ अध्याय छः खण्डों वाला तथा ' अग्निर्वै' से प्रारम्भ पञ्चम अध्याय चार खण्डों वाला है । देवा वै, ब्राह्मणस्पत्यया, आहूय दूरोहणं द्वादश । चतुर्थ पञ्चिका में ‘ देवा वै ' से प्रारम्भ खण्डों का प्रथम दशक, ‘ब्राह्मणस्पत्यया' से प्रारम्भ द्वितीय दशक तथा ‘ दूरोहणम्' से प्रारम्भ बारह खण्ड हैं । इस प्रकार इस पञ्चिका
में कुल ३२ खण्ड हैं ॥। इति ऐतरेयब्राह्मणे चतुर्थी पञ्चिका ॥
॥ इस प्रकार ऐतरेयब्राह्मण के चतुर्थ पञ्चिका की ' शशिप्रभा ' नामक हिन्दी व्याख्या समाप्त ॥
पृष्ठ 927
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
f ae ‘ eee ete ae
पृष्ठ 928
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
इस पृष्ठ पर कोई पाठ नहीं मिला — ऊपर मूल चित्र देखें।
पृष्ठ 929
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
. i .et ee :. ‘ . yee; *.. tee . 1. ‘. 4 * - . ~,. . i). ? .. ! “ 2 ' oo ‘3 : EATS ane e: Fite Lf BE . ee!. . . MORE Sor ee an SSR be ° EE Oa PY ' Oe e . 1 . an 7 * . rr. + . oe. : Tet lecagesia 4 mec....‘:’, meee>. . ceRE . cepeeTe, Rane
पृष्ठ 930
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
वैदिक ग्रन्था:-ऋग्वेद संहिता । मूलमात्र ( गुटका ) ऋग्वेद संहिता । मूलमात्र ऋग्वेद संहिता । भाषामात्र । रामगोविन्द त्रिवेदी व्याख्या सहित । १ - ९ भाग सम्पूर्णऋग्वेद संहिता । सायणाचार्यकृत भाष्य एवं हिन्दी ऋग्वेद संहिता । ( प्रथम अध्याय, सूक्त १-१९ ) । हिन्दी व्याख्या तथा हिन्दी - अंग्रेजी अनुवाद | सम्पादक - प्रो. उमाशंकर शर्मा 'ऋषि ' शुक्लयजुर्वेद संहिता । मूलमात्र ( गुटका ) । सम्पादक - भी लुतराम गौड़ शुक्लयजुर्वेद संहिता । शुक्लयजुर्वेद संहिता । पदपाठ मूलमात्र-उव्वट। ( निर्णयसागर- महीधरभाष्यसंस्करणएवं बोधिनी हिन्दी व्यय सहित । डॉ. रामकृष्ण शास्त्री सामवेद संहिता | मूलमात्र ( गुटका ) सामवेद संहिता । सायणभाष्य तथा पं. रामस्वरूप शर्मा 'गो' मृत्तु हिन्दीभाषानुवाद सहित अथर्ववेद संहिता । मूलमात्र ( गुटका ) पौराणिक ग्रन्था:- मत्स्यपुराण । भाषाटीका सहित । अनु० पं० कालीचरणजी एवं पं० बस्तीरामजी मार्कण्डेयपुराण । भाषाटीका सहित भागवतमहापुराण । भाषाटीका सहित । टीकाकार - पं० रामसेज पाण्डेय भविष्यमहापुराण । भाषाटीका सहित । टीकाकार- श्री बाबूराम उपाध्याय ॥ १-३ भाग ब्रह्मपुराण । भाषाटीका सहित । टीकाकार- श्री तारणीश झा ब्रह्माण्डपुराण । मूलमात्र ब्रह्मवैवर्तपुराण । भाषाटीका सहित । अनुवादक - श्री तारणीश झा एवंश्री बाबूराम उपाध्याय विष्णुपुराण । मूलमात्र वायुपुराण । भाषाटीका सहित । अनुवादक- श्री श्यामसुन्दरलाल त्रिपाठी वराहपुराण । मूलमात्र अग्निपुराण । भाषाटीका सहित । अनुवादक- श्री शिवप्रसाद द्विवेदी नारदीयपुराण । भाषाटीका सहित । अनुवादक- श्री तारणीशझा ॥ १-२ भाग कूर्मपुराण । भाषाटीका सहित गरुडपुराण । मूलमात्र पुराणविमर्श । आचार्य बलदेव उपाध्याय श्रीमद्देवीभागवतम् । भाषाटीका सहित । डा. शिवप्रसाद द्विवेदी चौखम्बा विद्याभव •वाराण email: cvbhawan@yahoo.c