सुश्रुत संहिता चौखम्बा — पृष्ठ 41–50

Digitized सूत्रस्थानविषयामु pi and eGangotri ३५ विषया: -आविकघृतगुणाः अश्वघृतगुणाः मानुषीघृतगुणाः हस्तिनी घृतगुणाः क्षीरमथनोत्थघृतगुणाः घृतमण्डख्य गुणाः सूत्राङ्काः पृष्ठाष्टाः १०१ २४४ १०२ " १०३ २४४-२४६ १०४ २४५ १०६ " १०६ " पुराणघृतगुणाः १०७-१११ " ६तैलवर्गः I सामन्यतस्तैलस्य गुणकर्मणी ११२-११३ २४६ एरण्डतैलस्य गुणकर्माणि ११४ 99 निम्बादिफलस्नेहगुणाः मतसीतैलगुणाः सर्पपतैलगुणाः इङ्गुदीलगुणाः ११५ २४६-२४७-११६ २४७ ११७ 39 ११८ 39 कौसुम्भतैलगुणाः ११ ९ किराततिक्तादितैलगुणाः १२० " I " I मधुकादितैलगुणाः १२१ 99 तुवरकभल्लातकतैलयोर्गुणाः १२२ 19 सरलादिसारस्नेहगुणाः १२३ 99 तुम्ब्व्यादिस्नेहगुणाः १२४ २४७-२४८ यवतिक्तातैलगुणाः १२५ २४८. एकैषिका तैलगुणाः १२६ 99 आम्रतैलगुणाः १२७ I फलतैलानां फलवदूगुणाः १२८ 33-स्थावरस्नेहानां तिलतैलगुणत्वम् १२ ९ 19 तिलतैलस्य श्रेष्ठ्यम् १३० 99 वसामेदोमज्जगुणाः १३१ 19 ७ मधुवर्गः । सामान्यतो मधुगुणाः १३२ २४ ९ मधुनो भेदाः १३३ 39 पौतिकादिमधुजातीनां प्रत्येकं गुणाः १३४-१३९ २४ ९ -२५० CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ३६ विषया: -सुश्रुतसंहिताया: --नव - पुराण - मधुगुणाः पक्कामयोर्मधुनो गुणाः मधुनो योगवाहित्वम् मधु उष्णविरोधित्वप्रदर्शनम् सूत्राङ्काः १४० पृष्ठाङ्काः २५० १४१ " १४२ 99 १४३-१४६ २६०-२६१ धुनो वमनविषये उष्णेनाप्यविरोधः १४६ २५१ मध्वजीर्ण कष्टावहम् १४७ " इक्षुवर्गः । इक्षूणां सामान्यगुणाः १४८ १४ ९ -१५० " 59 दक्षूणां द्वादशभेदाः इक्षूणां गुणवर्णनम् १५१-१५९ २६१-२५२ इक्षूणामवयवविशेषेण गुणविशेषः १५६ २५२ दन्तनिष्पीडितेक्षुरसगुणाः १५७ 59 यन्त्र निष्पीडितेक्षुरसस्य अग्निपक्कस्य च गुणाः १६८ 95 फाणितगुणाः १५ ९ 99 गुडस्य गुणाः १६० 53 पुराणगुडस्य गुणाः १६१ गुडस्य संस्कारविशेषेण नामान्तरं गुणाश्च १६२-१६३ S3 गुडसंस्कारेऽपनीयमानस्य मलस्य गुणाः १६४ 23 शर्कराया गुणाः १६६ २६३ मधुशर्कराया गुणाः १६६ 39 वासशर्करायागुणाः १६७ " अवशिष्टशर्कराणां गुणाः १६८ मधुकपुष्पोत्थफाणितस्य गुणाः १६ ९ & मद्यवर्गः । सामान्यतो मद्यानां गुणकर्माणि १७०-१७१ " " मार्दीक मद्यगुणाः १७२-१७३ २५३-२५४ खर्जूर मद्यगुणाः सामान्यसुरागुणाः तसुरागुणाः प्रसन्ना गुणाः कुधान्यसुरागुणाः १७४ २५४ १७५ 97 १७६ 39 १७७ 99 १७८ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सूत्रस्थानविषयानुक्रमः । ३७ विषया: -आक्षिकी सुरागुणाः कोहलजगलयोर्गुणाः वक्कसगुणाः गुडशीधुगुणाः सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः १७ ९ २५४ः १८० 99 १८१ " १८२ २५४-२५६ १८३ २५५-पक्चर सशीधुगुणाः १८४ 99 अपक्चर सशीधुगुणाः १८५ 95 आक्षिकशीधुगुणाः १८६ 39. जाम्बवशीधुगुणाः सुरासवगुणाश्च १८७ 99 मध्वासवगुणाः १८८ मैरेयकगुणाः 93 इक्षुरसासवगुणाः १ ९ ० " मधूकपुष्प शीधुगुणाः १ ९ १ 29 १ ९ २ 99 जीर्णमद्यगुणाः १ ९ ३ 19 अरिष्टगुणाः १ ९४-१९ ५ २६६ पिप्पल्याद्यरिष्टगुणाः १ ९ ६ 99 शेषारिष्टगुणाः १ ९ ७ " मद्यदोषाः मद्यगुणाः कथं मद्यं मादयति १ ९८-२०२ " २०३ 39 २०४ - २०६ २६६-२५७ शारीरदोषभेदेन मदभेदः २०५ २५७. मानसदोषभेदेन मदभेदः २०७-२०१ शुक्तस्य गुणाः २१० 59 शुक्कसन्धितानां कन्दादीनां गुणाः २११ 19 शुक्तस्य योनिभेदेन गुणाः २१२ २५८ तुषाम्बुसौवीरकयोर्गुणाः २१३ धान्याम्लगुणाः २१४-२१६ " सामान्यतो मूत्रगुणाः गोमूत्रगुणाः १० मूत्रवर्गः । २१७-२१९ २५८-२६९ २२०-२२१ २५ ९ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

३८ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -विषयाः-माहिषमूत्रगुणाः छागमूत्रगुणाः मेषमूत्रगुणाः आश्वमूत्रगुणाः सूत्राङ्काः २२२ पृपाङ्काः २५ ९ २२३ 19 २२४ 93 २२६ 59 गजमूत्रगुणाः २२६ 93 गर्दभमूत्रगुणाः २२७ " उष्ट्रमूत्रनरमूत्रयोर्गुणाः २२८ २६ ९ -२६० उक्तानि द्रवद्रव्याणि कालदेशविभागज्ञेन वैद्येन प्रयोक्त-व्यानि २२ ९ ४६ षट्चत्वारिंशोऽध्यायः । अन्नपानविध्यध्यायोपक्रमः १-२ 39 प्राणिनामाहारविषये सुश्रुतस्य प्रश्नः २६०-२६१ १ धान्यवर्गः । शालीनां भेदाः ४ २६१ - सामान्यतः शालीनां गुणोः लोहितशालि गुणाः 99 इतर शालीनां क्रमशोऽल्पगुणत्वम् ६ ७ षष्टिकभेदास्तद्गुणाश्च 39 ८ - ९ गौरषष्टिकगुणाः १० इतर षष्टिक गुणाः 59 ११ वीहिणां भेदाः " I १२ - सामान्यतो व्रीहिगुणाः २६२ १३ कृष्णव्रीहिगुणाः 99 १४ - शाल्यादीनां भूमिविशेषेण गुणविशेषाः 99 ११-१७ उत्पाटय अन्यत्र रोपितशालिगुणाः 99 १८ छिन्नरूढशालिगुणाः " १ ९ शालिवर्गोपसंहारः २० 39 -कोरदूषकादीनि कुधान्यानि कोद्रवादीनां गुणाः प्रियङ्गुगुणाः " २१ २६३ २२-२३ 29 २४ " CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सूत्रस्थानविषयानुक्रमः । ३ ९ विषया: -सूत्राङ्काः मधूलिका - नान्दीमुख- वरक - मुकुन्दकानां गुणाः २५ पृष्ठाङ्काः २६३ वगुणाः २६ 99 शमीधान्यानि २७ " मुद्गगुणाः २८-२९ 39 मसूर - मकुष्ठ - कलाय गुणाः ३० 39 आढकी - चणकगुणाः ३१-३२ २६३-२६४ हरेणुलतीनगुणाः 99 ३३ माषगुणाः राजमाषगुणाः आत्मगुप्ताकाकाण्डारण्यमाषगुणाः कुलत्थगुणाः वन्यकुलत्थगुणाः ३४ ३५ 59 ३६ 99 ३७ " ३८ " तिलगुणा ३ ९ 39 उत्तममध्यमाधमभेदेन तिलभेदाः ४० 19 यवगुणाः ४१-४२ २६४-२६५ प्रतियवगोधूम गुणाः शिम्बीनां सामान्यगुणाः मुद्गपर्ण्यादिशिम्बी गुणाः वैदलानामाद्वशिम्बीगुणाः ४३ 99 ४४-४५ 59 ४६ " ४७ $ 9 कुसुम्भात सीसर्षपगुणाः ४८-४९ " त्याज्यधान्यानि ६० २६६ नवानां विरूढानां च धान्यानां गुणाः ५१ 39 धान्यवर्गोपसंहारः ५२ 99 २मांसवर्गः मांसवर्गाः ५३ 99 जङ्घालवर्गः एणगुणाः हरिणगुणाः ५४ २६६-२६७ ५६ १६ हरिणभेदाः मृगमातृकागुणाः-विष्किरवर्ग स्तद्गुणाश्र ५७ " ५४ १ ९ I I CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

४० Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -विषया: -लावकगुणाः कृष्ण गौरतित्तिरगुणाः क्रकरोपचक्रक्रगुणाः सूत्राङ्काः ६० पृष्ठाङ्काः २६७ ६१-६२ २६७-२६८ .६३ II ६४ 33. मयूरगुणाः कुक्कुटगुणाः प्रतुदवर्गः ६१-६६ 39 ६७ 39-सामान्यतः प्रतुदवर्गगुणाः ६८ 99 भेदाशिकाणपोतगुणाः ६ ९ 22 पारावतगुणाः ७० 39 गृहकुलिङ्गगुणाः २७१ 19 गुहाशयाः प्राणिनः ७२ सामान्यतो गुहाशयगुणाः ७३ 99 प्रसहाः प्राणिनस्तत्सामान्यगुणाः ७४-७६ २६ ९ पर्णमृगाः ७६ 99 सामान्यतः पर्णमृगगुणाः ७७ 29 बिलेशयाः प्राणिनः ७८ 39 सामान्यतो बिलेशयगुणाः ७ ९ " शशगुणाः ८० गोधा गुणाः ८१ 19 99 शल्यकाजगरसर्पगुणाः ८३-८४ २६ ९ -३७० ग्राम्याः प्राणिनः ८६ सामान्यतो ग्राम्यागुणाः " ८६ " छगलगुणाः ८७ मेषगुणा भेदः पुच्छ गुणाश्च " I ८८ 19 गव्यगुणाः ८ ९ " एकशफमांसगुणाः ९ ० अल्पभिष्यन्दिनो महाभिष्यन्दिनश्च प्राणिनः " " ९ १ - ९ २ 99 आनूपवर्गभेदाः ९ ३ कूलचराः प्राणिनः २७०-२७१ ९ ४ 19 सामान्यतः कूल चरगुणाः ९ ५ 19 गजगवयमांसगुणाः ९ ६ - ९ ७ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सूत्रस्थानविषयानुक्रमः । विषया: -महिषमांसगुणाः रुरु- चमर - सृमर - वराह- खड्गि - गोकर्णमांसगुणाः इसादयः प्लवाः प्राणिनः सामान्यतः प्लवानां गुणाः ४१ सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः ९ ८ २७१ ९९ -१०४ २७१-२७२ १०५ १०६ 99 हंस मांसगुणाः १०७ 99 कोशस्थाः प्राणिनः १०८ 95 पादिनः प्राणिनः १० ९ 95 सामान्यतः कोशस्थानां पादिनां च गुणाः ११० I कर्कटकगुणाः १११ २७३ नादेयसामुद्रप्रभेदेन मत्स्यद्वैविध्यम् ११२ " नादेया मत्स्याः ११३ 99 सामान्यतो नादेयमत्स्यगुणाः ११४ 99 ११६ ११६ ११७ ११८ 99 19 9 ) " रोहितमत्स्यगुणाः पाठीनमत्स्यगुणाः सरस्तडागादिस्थमत्स्यगुणाः सामुद्रा मत्स्याः सामान्यतः सामुद्र मत्स्य गुणाः सामुद्रजादिमत्स्यानामुत्तरोत्तरं गुणवत्तरम् नादेयादिमत्स्यावयवानां गुरुलाघवम् अनुपादेयानि मांसानि शुष्कादिमां सदोषाः मांसस्य लिङ्गभेदेन शरीरभेदेन च गुणाः मांसस्य स्थानादिकृतं गुरुलाघवम् मांसस्याहारविशेषेण गुणाः उक्तमांसवर्गाणां गुरुलाघवम् १२ ९ ११ ९ 99 १२०-१२१ 99 १२२-१२६ २७४ १२६ " १२७-१२८ 99 II १३०-१३३ २७५ १३४ " १३१-१३६ 39 प्राप्ते कृत्स्नशरीरे गुणवदवयवा उपादेयाः १३७ " चरादीन् परीक्ष्य मांसेषु गुरुलाघवम् १३८ 39 ३ फलवर्गः । दाडिमाद्यम्लवर्गः १३ ९ २७६ सामान्यतो दाडिमा दिफलानां गुणाः १४० " CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ४२ सुश्रुतसंहितायाः-विषया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः दाडिमगुणाः १४१-१४२ २७६ आमलक - वदर - सिञ्चितिका - कपित्थगुणाः १४३-१४८ २७७ मातुलुङ्गगुणाः १४ ९ -१५१ , " आम्रगुणाः १६२-१५४ 39 आम्रातकलकुचगुणाः १५५ २७८ करमर्द - प्रियाल - भव्य - पारावत - प्राचीनामलक - ति-तिडीक - कोशाम - अम्लीकानारङ्ग - जम्बीर - ऐरा-वत - दन्तशठगुणाः कषायरसप्रायफलानि सामान्यतः कषायरसप्रायफलानां गुणाः क्षीरवृक्षफल - जाम्बव- राजादन - तोदन - तिन्दुक - वाकुल-धान्वन - गाङ्गेरुक - अमन्तक- फल्गु - परूषक- पौष्क-र- बिल्व - बिम्बीफलानां गुणाः तालादीनि मधुरफलानि तालादीनां सामान्यगुणाः ताल - नारिकेल- पनस - अक्षोटगुणाः द्राक्षादीनि मधुरफलानि १८२ १५६-१६२ 29 १६३ २७ ९ १६४ " १६६-१७६ " १७७ २८० १७८ " ९ ७ ९ -१८१ द्राक्षा- काश्मयं - खर्जूर - मधूकगुणाः 99 १८३-१८६ वातामादीनि मधुरफलानि 99 १८७ वातामादोनां सामान्यगुणाः २८१ १८८ लवलीफलगुणाः II सिरादीनां गुणाः १८ ९ " १ ९ ० करीराक्षिक पीलुतृणशून्यफलगुणाः आरुष्कर - तौवरकफलगुणाः करअ - पलाश - निम्बफलगुणाः विडङ्गफलगुणाः ऐरावत- दन्तशठ- टङ्क - ऐडुदशमी फलश्लेष्मातकगुणाः १ ९१-१९ ३ 99 29 १ ९४-१९ ५ 99 १ ९ ६ २८२ १ ९ ७ " १ ९ ८ हरीतकीगुणाः विभीतकफलगुणाः 39 १ ९९ " २०० 91 पूगफल गुणाः २०१ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri विषया: -सूत्रस्थानविषयानुक्रमः । जातीकोश- कर्पूर- जातीफल - कङ्कोलकलवङ्ग - लता-कस्तूरिकागुणाः प्रियाल - बिभीतक - कोल - आमलक - बीजपूरक - शम्पाक-४३ सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः २०२-२०४ २८२ कोशाम्नमज्जागुणाः २०६-२०७ 99 फलगुणवन्सज्ज्ञो गुणाः २०८ २८३ परिपक्कफलानां गुणवत्त्वम् २० ९ 99 त्याज्यफलानि २१० 22 ४ शाकवर्गः । कूष्माण्डादिफलशाकानि २११ 99 सामान्यतः कूष्माण्डादोनां गुणाः २१२ 99 कूष्माण्ड - कालिन्दा - लाबूनां गुणाः २१३-२१५ २८४ त्रसादिफलशाकानि २१६ 99 सामान्यतस्त्रपुसादीनां गुणाः २१७ 99 त्रपुसैर्वारुककर्कारुकगुणाः २१८-२१९ शीर्णवृन्तकगुणाः २२० 39 पिप्पल्या दिकटु फलशाकानि २२१ 99 सामान्यतः पिप्पल्यादीनां गुणाः २२२ २८५ पिप्पली गुणाः २२३ 99 आर्द्रशुष्कभेदेन मरिचगुणाः २२४-२२५ 99 शुण्ठीगुणाः २२६-२२७ 99 हिगुणाः २२८ 99 जोरकद्वयकारव्युपकुञ्चिकागुणाः २२ ९ २८६. कुस्तुम्बरी गुणाः २३०-२३१ 95 जम्बीर - सुरस - सुमुख- अर्जक - भूस्तृण - का समर्दक-२३२-२३७ 93 सर्षपशाकगण्डीरखेग नामगुणाः चित्रक तिलपर्णीवर्षाभूशाकगुणाः लघ्वाद्यवस्थाभेदेन मुलकगुणाः लशुनगुणाः पलाण्डुगुणाः कलायशाकगुणाः २३८ २३ ९ २४०-२४३ २८७ २४४-२४५ २४६-२४७ २४८ " CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -४४ विषया: -कषायमधुरशाकवर्गस्तद्गुणाश्च चुचु - जीवन्ती - वृक्षादन - पूञ्जीगुणाः क्षारवृक्षोत्पलादिपल्लवगुणाः पुनर्नवा दिशाका नि सामान्यतः पुनर्नवादिगुणाः तण्डुलीयकादिशाका नि सुत्राङ्काः २४ ९ -२५० पृष्ठाङ्काः २८८ २६१-२६२ " २५३ 99 २६४ 39 २५५ 99 २५६ २५७ 19 सामान्यतस्तण्डुलीयकादिशाकानां गुणाः तण्डुलीय - उपोदिक - वास्तुक - चिल्लीपालङ्की-अश्वबलागुणाः मण्डूकपर्ण्यादितिक्तशाकवर्गः मण्डूकपर्ण्यादीनां सामान्यगुणाः मण्डूकपर्णी - गीजिह्वा - सुनिषण्णक - अवल्गुज - सतीन-काकमाची- बृहती- पटाल - वार्ताक - कर्कोटक - कार -वेलक - अटरूषक- वेत्राग्र- गुडूचीनिम्ब - पर्पट-किराततिक्त - वरुणप्रपुन्नाडशकिगुणाः कालशाकको सुम्भगुणाः नालिकाचाङ्गेरीगुणाः लोणिकादीनि शाकानि २५८-२६१ २६२ २८ ९ २६३ 99 २६४-२७१ २७२ २ ९ ० २७३ २७४ II २ ९ १ सामान्यतो लोणिकादिगुणाः कुन्तलिका - कुरण्टिका - राजक्षवकशरीशाकानां गुणाः २७६ हरिमन्थकलायशाकगुणाः २७५ 39 19 २७७ 99 पूतिकरञ्जगुणाः २७८ 95 ताम्बूलपत्रगुणाः २७ ९ -२८० 59 कोविदारादिपुष्पशाकानि ५ पुष्पवर्गः । २८१ 39 अगस्त्यपुष्पगुणाः २८२ २ ९ २ करीरादिपुष्पाणां गुणाः २८३ रक्तवृक्ष - निम्ब - मुष्कक - अर्क - असन- कुटजपुष्पगुणाः २८४ पद्मपुष्पादीनां गुणाः सिन्दुवार - मालती मल्लिकापुष्पगुणाः 59 99 २८६ 99 २८६ वकुल - पाटल - नागकेसर-र - कुङ्कुमगुणाः २८७ 99 CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar