सुश्रुत संहिता चौखम्बा — पृष्ठ 61–70

Digitized by Arya Samai Foundation Chennai and eGangotri " निदानस्थनिर्विषयानुक्रमः । ५५ विषयाः-सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः सामान्यतः प्रमेहिणो लक्षणम् २२-२३ ३५ ९ मधुमेहिनो लक्षणम् २४-२५ " त्रयाणामपि दोषाणां विंशतिप्रमेहकरणे निदर्शनम् २६ 99 प्रमेहाणामुपेक्षयाऽसाध्यत्वम् २७ ३६० ७ सप्तमोऽध्यायः । उदरनिदानाध्यायोपक्रमः १-३ उदराणां संख्या उदराणां कारणानि उदराणां सम्प्राप्तिः ४ 30 ७ 9 ३६१ उदराणां पूर्वरूपम् वाताद्युदरलक्षणम् सन्निपातोदर लक्षणम् प्लीहोदरलक्षणम् यकृद्दा ब्युदर लक्षणम् बद्धगुदोदरलक्षणम् 39 ८-१० 39 ११-१३ ३६२ १४-१५ 31 १६ " १७-१८ I परिस्राव्युदर लक्षणम् ११-२० ३६३ जलोदरलक्षणम् २१-३३ 99 अष्टविधोदराणां सामान्यलक्षणम् २४ 97 उदराणां साध्यासाध्यविचारः २५ 39 ८ अष्टमोऽध्यायः । मूढगर्भनिदानाध्यायोपक्रमः १-२ ३६४ मूढगर्भ हेतवः ३ 92 मूढगर्भस्य चातुर्विध्यम् 120 27 -मूढगर्भस्य अष्टविधत्वम् मूढगभस्य असाध्यलक्षणम् स्वाभाविक प्रजननवर्णनम् गर्भविच्युतौ दृष्टान्तप्रदर्शनम् असाध्यमूढगर्भगर्भिण्योर्लक्षणम् गर्भस्त्राव गर्भपातयोः कालनिर्देशः मातुर्मृताया अपि जीवतो गर्भस्योद्धरणम् अन्तर्मुतगर्भलक्षणम् CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ५ ३६ ९ ६ ३६६ ७-८ ९ 19 १० " ११ 99 १२-१३ ३६७ १४

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ५६ सुश्रुतसंहिताया: -विषया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः & नवमोऽध्यायः । विद्रधिनिदानाध्यायोपक्रमः १-३ ३६७ विद्रधिसम्प्राप्तिः वातादिविद्रधिलक्षणम् सान्निपातिकविद्रधिलक्षणम् आगन्तु विद्रधिसम्प्राप्तिः रक्तविद्रधिलक्षणम् सर्वजविद्रधेरसाध्यत्वम् आभ्यन्तरविद्वधेर्हेतुसम्प्रातिलक्षणानि बाह्याभ्यन्तरविद्रधीनामधिष्ठानविशेषेण लक्षणम् समत्थित विद्रधीनां सर्वावस्थासु कष्टत्वम् विद्रधीनामवस्था विशेषेण साध्यासाध्यत्वम् अहितैराहारविहारैः रक्तविद्रधिसम्भवः ४-६ ३६८ ७ - ९ 9, १० " ११-१२ ३६ ९ १३ 99 १४ १५-१८ 19 १ ९ -२२ २३ ३७० " २४-२५ 19 २६-२७ ३७१ विद्रधिगुल्मयोर्भेदः २८-३३ अस्थिगत विद्रधिलक्षणम् 99 ३४-३८ १० दशमेोऽध्यायः । विसर्पना डोस्त नरोगनिदानाध्यायोपक्रमः विसर्पाणां सम्प्राप्तिदेतुस्वरूपनिरुक्तयः १-२ 39 वातादिविसर्पलक्षणम् ३ ३७३ क्षतविसर्पलक्षणम् ४-६ " 9 विसर्पाणां साध्यासाध्यविचारः नाडीव्रणस्य सम्प्राप्तिनिरुक्तिश्च ७ ३७४ 99 नाडी संख्या ९ " वातिकपैत्तिकना डीलक्षणम् कफज द्वन्द्वजनाडोलक्षणम् ११ ३७६ सान्निपातिकनाडी लक्षणम् १२ शल्यनिमित्ताया नाड्या लक्षणम् १३ 99 स्तनरोगसंख्या १४ अप्राप्तगर्भाणां स्त्रीणां स्तनरोगाभावः १५ ३७६. १६ प्रजातातां गर्भिणीनां च स्तनरोगसम्भवः स्तन्यलक्षणम् CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar १७ II " १८ "

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri " निदानस्थानविषयानुक्रमः । ५७ विषया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः शुक्रप्रवृत्तिवत् स्तन्यस्यापि प्रवृत्तिः १ ९ -२२ ३७६ वातादिदुष्टस्तन्यलक्षणम् २३-२४ ३७७ निर्दोषस्तन्यलक्षणम् २५ 39 स्तनरोगसम्प्राप्तिः २६ II सङ्क्षेपेण स्तनरोगलक्षणातिदेशः २७ ११ एकादशोऽध्यायः । ग्रन्थपच्यर्बुदगलगण्डनिदानोपक्रमः १-२ 53 ग्रन्थेर्हेतुसम्प्राप्तिलक्षणानि ३ " वातिकादिग्रन्थिलक्षणम् ४-६ ३७८ मेदोग्रन्थिलक्षणम् सिराजगन्थेः सम्प्राप्तिर्लक्षणं च ७ ८ - ९ 13 " अपच्याः सम्प्राप्तिलक्षणनिरुक्तयः १७-१२ ३७ ९ अर्बुदानां सम्प्राप्तिः १३ 59 वातादिजानामर्बुदानां ग्रन्थिसमानलक्षणानि १४ ३८० रक्तार्बुदलक्षणम् १५-१६ 99 मांसार्बुदलक्षणम् १७-१८ 99 अर्बुदानामसाध्यलक्षणानि १ ९ -२० B अर्बुदानां पाकाभावे कारणम् २१ गलगण्डसम्प्राप्तिः २२ ३८१ वातादिभेदेन गलगण्डलक्षणानि २३-२७ गलगण्डस्य असाध्यलक्षणम् २८ गलगण्डस्वरूपकथनम् २ ९ १२ द्वादशेोऽध्यायः । वृदयुपदंशकली पदनिदानाध्यायोपक्रमः १-२ ३८२ वृद्धीनां समभेदाः ३ 93 वृद्धीनां सम्प्राप्तिः ४ 99 वृद्धीनां पूर्वरूपम् 99 वातजादिवृद्धिलक्षणानि 9 उपदंशानां निदानं सम्प्राप्तिश्च ३८३ उनदंशानां संख्या ८ 99 वातजाद्युपदंशानां लक्षणानि ९ ३८४ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ५८ विषया: -श्लीपदसम्प्राप्तिः वातजादिश्लीपदानां लक्षणानि सुश्रुतसंहिताया: -श्लीपदस्य असाध्यलक्षणम् श्रीपदानां श्लेष्माधिक्यनिरूपणम् सुत्राङ्काः १० पृष्ठाङ्काः ३८५ ११ १२ १३ '; केषु देशेषु श्लीपदं विशेषतो जायते १४ 59 श्लीपद स्थानानि १६ ३८५ १३ त्रयोदशोऽध्यायः । क्षुद्ररोगनिदानाध्यायोपक्रमः १-२ 23 चतुश्चत्वारिंशत्क्षुद्ररोगनामानि अजगल्लिकाया लक्षणम् ३ ४ " ३८६ I यवप्रख्याया लक्षणम् अन्धालज्या लक्षणम् विवृताया लक्षणम् कच्छप्या लक्षणम् वल्मीकस्य लक्षणम् ७ ८ 99 ९ -१० II इन्द्रवृद्धाया लक्षणम् ११ 99 पनसिकाया लक्षणम् १२ 93 पाषाणगर्दभस्य लक्षणम् १३ 29 जालगर्दभस्य लक्षणम् १४ ३८७ हविरेल्लिकाया लक्षणम् १५ " कक्षाया लक्षणम् गन्धनामाया लक्षणम् विस्फोटकलक्षणम् अग्निरोहिणीलक्षणम् चिप्पलक्षणम् कुन खलक्षणम् १६ १७ 97 १८ 59 १ ९ -२० 99 २१ ३८८ २२ 99 अनुशय्याः लक्षणम् विदारिकालक्षणम् शर्करार्बुदस्य लक्षणम् २३ २४ 23 २५-२७ " पामाविचर्चीर कसा पाददारीणां लक्षणम् २८-३९ ३८ ९ कदरलक्षणम् ३०-३१ १५ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized निदानस्थानविषयानुक्रम aland eGangotri ५ ९ विषया: -अलसलक्षणम् सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः ३२ ३८ ९ इन्द्रलुपलक्षणम् दारुणकलक्षणम् ३३-३४ 39 ३५ अरुषिकालक्षणम् ३६ ३ ९ ० पलितलक्षणम् ३७ 99 मसूरिका लक्षणम् ३८ मुखदूषिकालक्षणम् पद्मिनीकण्टकलक्षणम् जतुमणिलक्षणम् ३ ९ ४० 99 99 59 " मषक लक्षणम् तिलकालकलक्षणम् ज्यच्छलक्षणम् व्यङ्गलक्षणम् परिवर्तिकालक्षणम् अवपारिकालक्षणम् निरुद्धप्रकशलक्षणम् सन्निरुद्धगुदलक्षणम् अहिपुतनलक्षणम् वृषण कच्छूलक्षणम् गुदभ्रंशलक्षणम् शुकदोष निदानाध्यायोपक्रमः १४ चतुर्दशोऽध्यायः । शुकदोषजव्याधीनां सामान्यतः सम्प्राप्तिर्भेदाश्च सपिकाया लक्षणम् ग्रथित कुम्भीकाऽलजी मृदितानां लक्षणम् अष्ठीलिकाया लक्षणम् सम्मूढपिडकाऽव मन्थयोर्लक्षणम् पुष्करिकाया लक्षणम् स्पर्शहा निलक्षणम् उत्तमाशतपोनकयोर्लक्षणम् त्वक्पाकशोणितार्बुदयोर्लक्षणम् CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ४१ ४२ 59 ४३ ३ ९ १ ४४ 59 ४५-४६ 19 ४७-४९ 19 ५०-५१ ३ ९ २ ५२-५४ 99 ६५-६६ 99 ५७-५८ ६ ९ -६० 99 ६१ ३ ९ ३ " ४ 19 ५ ३ ९ ४ ६-७ " ८ " ९ १० 39 ११-१२ ३ ९ ५ १३

६० विषयाः । Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: --सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः । मांसार्बुदमांसपाकयोर्लक्षणम् शूकदोषाणां साध्यासाध्यविचारः विद्रधितिलकालकयोर्लक्षणम् १५ पञ्चदशोऽध्यायः । भग्ननिदानाध्यायोपक्रमः भग्नानां निदानम् भग्नस्य द्वैविध्यम् १४ १६-१७ ३ ९९ II 99 तत्र सन्धिमुक्तस्य षड्भेदाः सन्धिमुक्तस्य सामान्यलक्षणम् उत्पिष्टादिसन्धिमुक्तानां लक्षणम् काण्डभग्नभेदाः १-२ ३ ९ ६ 99 ४ ५ 19 m 6 ६ ७ & 23 " काण्डभग्नस्य सामान्यलक्षणम् ९ ३ ९ ७ कर्कटकादिद्वादश काण्डभग्नानां लक्षणम् १० 36 भग्नस्य कृच्छ्रसाध्यलक्षणम् ११ भग्नस्य असाध्यलक्षणम् १२-१४ ३ ९ ८ मध्ये वयसि भग्नस्य साध्यत्वम् १६ 99 अस्थिविशेषेण भग्नविशेषः १६ 99 १६ षोडशोऽध्यायः । मुखरोग निदानोपक्रमः १-२ II मुखरोगाणां संख्या ओष्ठप्रकोपाणां संख्या ४ w oc ३ ९९ ओष्ठप्रकोपाणां वातजादिभेदतो लक्षणानि " ५-१२ ४०० दन्तमूलगतरोगाणां नामानि १३ 39 शीतादलक्षणम् दन्तपुष्पुटकदन्तवेष्टसौषिराणां लक्षणानि १४-१५ १६-१८ " 39 महासौषिरक्षणम् १ ९ " परिदरोप कुशयोर्लक्षणम् २०-२२ ४०१ वैदर्भवर्धनयोर्लक्षणम् २३-२४ " अधिमसकदन्तनाडीनां लक्षणम् दन्तगतरोगाणां नामानि दालनकृमिदन्तकयोर्लक्षणम् २१-२६ " २७ २८-२९ ४०२ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri निदानस्थान विषयानुक्रमः । विषयाः । दन्तहर्षभञ्जनकशर्कराणां लक्षणानि कपालिका श्यावदन्तक हनुमोक्षलक्षणम् जिह्वागतरोगाणां नामानि वातादिदोषभेदतः कण्टकलक्षणानि अलासोपजिह्निकयोर्लक्षणम् तालुगतरोगाणां नामानि कण्ठशुण्डी लक्षणम् तुण्डिकेर्यध्रुवयोर्लक्षणम् मांसकच्छप रक्तार्बुदयोर्लक्षम् मांससङ्घाततालुपुष्पुटयोर्लक्षणम् ६१ सूत्राङ्काः । पृष्ठाङ्काः । ३०-३२ ४०२ ३३-३५ 39 ३६ ४०३ ३७ " ३८-३९ 99 15 ४१ ४० ४२ 39 " ४३ ४०४ ४४ 29 तालुशोषतालुपाकयोर्लक्षणम् ४५ ' कण्ठगतरोगाणां नामानि ४६ 39 वातजादिभेदेन कण्ठरोहिणीनां लक्षणानि ४७-६० III कण्ठशालूकलक्षणम् ५१ ४०६ अधिजिह्वलक्षणम् ६२ II चलयवलासयोर्लक्षणम् वृन्दलक्षणम् ६३-६४ 39 ६५-६६ 59 शतघ्नीलक्षणम् ५७ 99 गिलायुलक्षणम् ५८ ४०६ गलविद्रधिलक्षणम् ६ ९ 99 गलौघलक्षणम् ६० 99 स्वरघ्नलक्षणम् ६१ मांसतानलक्षणम् विदारीलक्षणम् ६२ 95 ६३ 23 सर्वसर ( मुखपाक ) भेदाः ६४ $ 19 वातजादिभेदेन देन मुखपाकस्य लक्षणानि ६६-६६ ४०७ इति निदानस्थानविषयानुक्रमः । CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

६२ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -अथ शारीरस्थानम् । १ प्रथमोऽध्यायः । विषया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः सर्वभूतचिन्ताशारीराध्यायोपक्रमः १-२ ४०७ अव्यक्तवर्णनम् ४०८ अव्यक्तात्सर्वतत्त्वानामुत्पत्तिक्रमः ४ ४० ९ ज्ञानेन्द्रियाणां कर्मेन्द्रियाणां च विषयनिरूपणम् ४१० अव्यक्ताद्यष्टौ प्रकृतयः षोडश विकाराश्च ६ ७ 39 ४११ प्रकृतिपुरुषयोः साधर्म्यवैधम्यें इन्द्रियाणामधिभूत श्रात्माधिदैवतभेदेन त्रैविध्यम् " पूर्वो का चेतनवर्गस्य पुरुषश्चेतपिता कथं भवतीति वर्णनम् ८ ९ सर्वे विशेषाः सत्त्वरजस्तमोमया भवन्तीति प्रपिपादनम् १० II ४१२ 59 प्रकृतिविषये वैद्यक सिद्धान्तप्रदर्शनम् ११ " सर्वस्यापि कार्यजातस्य कारणमयत्वप्रतिपादनम् १२-१४ ४१३ इन्द्रियाणां नियतस्वस्वविषयग्राहित्वकथनम् १५ ४१४ आयुर्वेदस्य सांख्यादिभ्यो भेदप्रदर्शनम् १६ ४१५ आत्मनः शरीरमनःसंयोगेऽभिव्यज्यमाना गुणाः १७ 99 सत्त्वादियुक्तमनसो गुणाः १८ , I महाभूतगुणाः १ ९ लक्षणं भवतीति प्रदर्शनम् प्रोक्तविषयोपसंहारः महाभूतानां सत्त्वादित्रिगुणात्मकत्वम् महाभूतानामन्योन्यानुप्रवेशेऽपि स्वे स्वे द्रव्ये व्यक्तं २ द्वितीयोऽध्यायः । शुक्रशोणितशुद्विशारीराभ्यायोपक्रमः वातादिदुष्टरेतसः सन्तानोत्पादनेऽसमर्थाः वातादिदुष्टरेतसो लक्षणानि आर्तवदोषकथनम् शुक्रदोषाणां चिकित्सा अदुष्टशकूलक्षणम् CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ४१६ २० 99 २१ २२ 99 १-२ 19 ३ ४१७ ४ " 39 ६-१० ४१८ ११ "

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri " शारीरस्थानविषयानुक्रमः । ६३ विषया: -आर्तवदोषाणां चिकित्सा अदुष्टार्तवलक्षणम् असृग्दरलक्षणं तच्चिकित्सा. च सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः १२-१६ ४१ ९ १७ 93 १८-२० 33 आतंवाप्रवृत्तिलक्षणं तच्चिकित्सा च उक्तप्रकरणोपसंहारः ऋतुमती चर्या २१-२३ ४२० २४ 19 २५-२६ ४२१ पुत्रीयाचारवर्णनम् २७-३० मैथुने विहितो निषिद्धश्च कालः 99 ३१ 39 प्रागर्भाया पुंसवनविधिः ४२२ ऋतुक्षेत्राम्बुवीजानां सामग्रये गर्भात्पत्तिः ३३ विधिपूर्वकोत्पन्नगर्भस्य रूपवत्त्वादिफलम् 39 ३४ गर्भस्य गौर कृष्णादिवर्णहेतवः ३५ पुंसां समागमे नार्या आर्तव विसर्पणम् ३६ यमलगर्भात्पत्तिहेतुः ३७ 99 99 ४२३ 99 आसेक्यक्लीबरुषलक्षणम् ३८ " सौगन्धिककलीब पुरुषलक्षणम् ३ ९ 99 कुम्भीकस्य ईष्यकस्य च क्लीबस्य लक्षणम् ४० " 9 षण्डक पुरुषलक्षणस् ४१-४२ " नरचेष्टिताया नार्या लक्षणम् ४३ ४२४ पूर्वोक्तक्लीवानां साध्यासाध्यविचारः आसेक्यादीनां ध्वजोच्छ्रायहेतुः आहाराचारचेष्टासहजी पुत्रोत्पत्तिः नारीद्वयसंयोगेऽस्थिरहितगर्भोत्पत्तिः विकृतगर्भास्पत्तिलक्षणम् ४४ 39 ४५ 99 ४६ 3D ४७ 99 ४८-५० 39 कुब्ज कुणिपंगु मूकमिन्मिनोत्पत्तिहेतवः गर्भविकृतिकारणम् गर्भस्थस्य अरोदने कारणम् च्छ्वासादयः शरीररचनाविशेषादोनां स्वभावजत्वम् पूर्वजन्मन्यभ्यस्तागुणा उत्तरजन्मन्यप्यनुवर्तन्ते ५१ ४२५ ५२ 33 गर्भस्थस्य मूत्रपुरीषाद्यकरणे कारणम् मातुर्निश्वासोच्छ्वासादिभिर्गर्भस्यापि निश्वासो-५३ " ५४ " ५५ " " ५६ ५७-६८ ४२६ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

६४ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -३ तृतीयोऽध्यायः । विषया: -गर्भावक्रान्तिशारीराध्यायोपक्रमः सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः १-२ ४२६ स्त्री नपुंसकोत्पत्तिहेतवः अदृष्टार्तवाया ऋतुमत्या लक्षणम् मुक्रार्तवयोः स्वरूपम् गर्भावतरणप्रक्रिया ऋतुकालमर्यादा ऋतावतिक्रान्ते गर्भाशयस्य सङ्कोचः ४ ४२७ ५ ६ 59 ७-८ ४२८ ९ 99 आर्तवस्वरूपनिरूपणम् १० 99 आतंवस्य प्रवृत्तिनिवृत्तिकालौ ११ 59 ऋतौ समविषमदिनयोर्गमने पुंस्त्रियोर्जन्म १२ 93 सद्योगृहीतगर्भाया लक्षणानि १३ 39 गृहितगर्भाया उत्तरकालीनं लक्षणम् १४-१५ ४२ ९ गर्भिण्या परिहरणीयानि १६-१७ " प्रथमादिमासप्रभेदेन गर्भावस्थाः १८ ४३० दौर्हृदानां यथावत्पूरणे फलम् दौहृदविशेषैर्गुणविशेषयुक्तापत्योत्पत्तिः १ ९ -२१ " २२-२८ ४३१ यथादेवं दौर्हृदोद्भवः २ ९ 19 पञ्चमादिमासेषु मनआदीनामुत्पत्तिः ३० 9: गर्भपोषण क्रमः ३१ ४३२ सम्भवतो गर्भस्य प्रथमं किमङ्गं प्रादुर्भवतोति नाना-मतप्रदर्शनम् ३२ गर्भस्य पितृमातृरसात्मसत्त्व सात्म्यजानि लक्षणानि " ३३ ४३३ गर्मस्य पुंस्त्रीनपुंसकशरीरलक्षणानि ३४ देवताऽऽदिपराः गुणवदपत्यानि जनयन्ति ३५ अङ्गप्रत्यङ्गनिर्वृत्तेः स्वभावजत्वम् " 9 ३६ " ४ चतुर्थोऽध्यायः । गर्भव्याकरणशारीराध्यायोपक्रमः १-२ एकादशप्राणनिरूपणम् ४३४ ३ सप्तत्वनिरूपणम् II ४20 ४३५ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar