भरत नाट्यशास्त्र - नाट्य चन्द्रिका टीका १ — पृष्ठ 531–540
भरत नाट्यशास्त्र - नाट्य चन्द्रिका टीका १ · Chowkambha Sanskrit Series · पृष्ठ 531–540
पृष्ठ 531
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
४. भात्रों को सूचो ( नाट्यशास्त्र छठा एवं सातवाँ अध्याय ) DEBIF'S नाम विवरण श्लोक समी पृष्ठ ३०१अ अग्निकृत आवेगभेद आवेगभेद ३०२ अनुभाव का लक्षण ७1५ २८० अपस्मार संचारी भाव ६।१ ९, ७१७३-७४ २२३, ३०६ अभिघातज मरणभेद ३१३ अमर्ष संचारीभाव ६।२०, ७७८-७९ २२३, ३०८ संचारी भाव ६।२०, ७८० २२३, ३० ९ अश्रु सात्विकभाव ६।२२, ७।९७ २२४, ३१७ असूया संचारी भाव ६।१८, ७३६-३७ २२३, २ ९ ३ आनन्दजन्य रुदनभेद ७| ११ २८४ आलस्य संचारीभाव ६।१८, ७१४८ २२३, २ ९ ५ आवेग संचारी भाव ६।१ ९, ७।६३-६५ २२३, ३०१ ईर्ष्याजिन्य रुदनभेद ७।१३ २८५ उग्रता संचारीभाव ६।२०, ७१८१ २२३, ३० ९ उ उत्साह स्थायीभाव ६।१७, ६७, ७ २१ २२३, २६८,२८७ उत्पातकृत आवेगभेद ३०१ उनचासभाव २८१ उनचासभाव के नाम ३२० उन्माद संचारीभाव ६।२०, ७१८४-८५ २२३, ४११ औ औत्सुक्य संचारीभाव ६।१ ९, ७७० २२३, ३०५ सात्त्विकभाव ६।२२, ७।९ ६ २२४, ३१७क कम्पन कुञ्जरोद्भ्रमणकृत आवेगभेद ३०२ कृतक ( कृत्रिम) क्रोध क्रोधभेद ७।२० २८६ क्रोध स्थायीभाव २८५ क्रोध के पांच भेद ७।१५ २८५ ६।१ ९, ७/६७ २२३, ३०३ग गर्व संचारीभाव गुरुविषयक क्रोध क्रोधभेद ७। १७ २८६ ग्लानि संचारीमाव ६।१८, ७।३१-३२ २२३, २ ९ १
पृष्ठ 532
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
परिशिष्ट ४४१ नाम विवरण श्लोक पृष्ठ च चपलता संचारीभा ६।१ ९, ७/६० २२३, ३०० चिन्ता संचारी भाव ६।१८, ७१५१-५२ ५२३, २ ९ ६ ज जड़ता संचारी भाव ६।१ ९, ७।६६ २२३, ३०३ जुगुप्सा स्थायीभाव ६।१७, ७।२६ २२३, २८८ रुदनभेद ७/१२ २८४द दुखजन्य दैन्य संचारीभाव ६।१८, ७१४९ २२३, २ ९ ६ संचारी भाव २९८च धृति संचारी भाव ६।१८, ७।२८-३० २२३; २ ९ ०न निवेद निद्रा संचारी भाव ६।१ ९, ७।७१-७२ २२३, ३०५ प प्रबोध संचारीभाव ६।२०२२३ प्रलय सात्त्विकभाव ६।२२, ७९९ २२४, ३१८ प्रिय विषयक क्रोध क्रोधभेद ७७१८ २८६ प्रियश्रवणकृत आवेगभेद ३०२ २७८भ भावलक्षण ७।१-३ भय स्थायीभाव ६।१७, ७।२२-२५ २२३, २८८ भयानकरस के सात भाव ७| ११५ ३२२ भृत्यविषयक क्रोध क्रोधभेद ७। १९ २८६ मद संचारीभाव ६।१८, ७३८-४६ २२३, २ ९ ३ म मति संचारीभाव ६।२०, ७१८२ २२३, ३१० मरण संचारीभाव ६२२,७८६२२३, ३१२ मोह संचारीभाव ६।१ ९, ७१५२-५३ २२३, २ ९ ७ र रति स्थायीभाव ६.१७, ७ ९ २२३, २८३ रस ( आठ भेद) ६।१५ २२० रुदन के तीन भेद ७/१८ ३ ९ ० रोमाञ्च सात्त्विकभाव ६।२२, ७ ९८ २२४, ३१८ रौद्ररस के नौ भाव ७।११२ ३२१ व वर्षांकृत आवेगभेद PBS ३०२ वातकृत आवेगभेद ३०२ विस्मय स्थायीभाव,, ६।१७ ७।२७ २२३ २८ ९ विभाव का लक्षण ७४ २७९
पृष्ठ 533
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
४४२ नाट्यशास्त्रम् नाम विवरण श्लोक THE पृष्ठ २२३, २ ९९, / व्रीडा संचारीभाव ६।१ ९ ७ ५८-५९ विषाद संचारीभाव ६।१ ९, ७,७० २२३, ३०५ विवोध संचारीभाव ७७७ ३०७ व्याधि संचारीभाव ६।२०, ७१८३ २२३, ३१० व्याधिज मरणभेद ७८६ ३१२: वितर्क संचारीभाव ६।२०, ७१ ९२ २२३, ३१५. विवर्णता सात्विकमाव ६।२२, ७।९८ २२४, ३१८ वेपथु सात्त्विकभाव ७।१०४ ३१ ९. व्यभिचारी (संचारी) भाव २८ ९ व्यसनाभिघातज आवेग भेद ३०२ स्थायीभाव २७४ श शम २८५ शत्रुविषयक क्रोध क्रोधभेद ७।१६ ७।१० ९ ३२१ शृङ्गाररस के छियालीस भाव ६।१७ २२३ शोक स्थायीभाव ६।१८, ७।३३-३५ २२३, २ ९ १ शंका संचारीभाव ६।२०, ७।४७ २२३, २ ९ ५ श्रम संचारी भाव स सात्त्विकभाव (आठ भेद ) ६।२२ २२४ ७/ ९ ३ ३१५ सात्त्विकभाव का लक्षण संचारीभाव ६।१८, ७।७५-७६ २२३, ३०७ सुप्त संचारी ( तैंतीस व्यभिचार भाव ) ६।१८-२१ २२३, २८९ संचारी भाव ६।१८, ७५४-५५ २२३, २९ ८ स्मृति स्तम्भ सात्विक भाव ६।२३, ७।९ ६ २२४, ३१७ स्वेद सात्त्विकभाव ६।२२, ७/ ९५ २२४, ३१७- स्वरभंग सात्त्विकभाव ६।२२ २२४ स्वरभेद सात्त्विकभाव ७।९९ ३१८ स्थायी भाव (आठ भेद) ६।१७ २२३ ७७-८ २८१ स्थायीभाव का लक्षण ६।१ ९, ७, ६१-६२ २२३, ३०० २२३, २८३ ह हर्ष संचारीभाव ६।१७, ७।१० हास स्थायीभाव ६।१८, ७।९ १ २२३, ३२४ त्रास संचारीभाव011
पृष्ठ 534
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
PERINISSIE ५. उपांग कर्मों को सूचो शिर, नेत्र, भ्रू, नासा, गण्ड, अधर, चिबुक, मुख, मुखवर्ण तथा ग्रीवाकर्म ( नाट्यशास्त्र अष्टम अध्याय ) नाम विवरण श्लोक पृष्ठ अद्भुता रसदृष्टि ४८ ३३५ अन्त: प्रवेशन ( सम्प्रवेशन ) नेत्रताराकर्म ९७ ३४५ अधोगत शिर ३४ ३३३PE अनुकृत दर्शनप्रकार १०५ ३४६. अभितप्ता संचारिभाव दृष्टि ७१ ३४० अर्धमुकुला संचारभाव दृष्टि ७५ ३४१ अवलोकित दर्शन प्रकार १०७ ३४६- अंचित ग्रीवाकर्म. 217 १७१ ३५७ अंचित शिरकर्म २९ ३३२ आ आकम्पित शिर लक्षण २०-२१ ३३० आकेकरा संचारीभाव दृष्टि ७८ ३४२ शिर लक्षण आधूत २७ ३३१ आलोकित दर्शन प्रकार १०६ ३४६. उत्क्षिप्त शिर लक्षण उ ३३ ३३३ उत्क्षेप कर्म ११७ ३४८ उद्वाह मुख कर्म १५२ २५४ उद्वाहित शिर २५ ३३१ उन्नता ग्रीवा १६९ ३५७. उन्मेष नेत्रपुट कर्म १०८ ३४७- उल्लोकित दर्शन प्रकार १०७ ३४६ क कम्पन अधर कर्म १३८ ३५२ कम्पित गण्डकर्म १३५ ३५१ कम्पित शिर लक्षण २१ ३३० करुणा दृष्टि ४७ ३३५.
पृष्ठ 535
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
४४४ नाट्यशास्त्रम् नाम विवरण श्लोक पृष्ठ कान्ता रसदृष्टि ४४ ३३५ कुचित गण्डक १३५ ३५१ कुचित ग्रीवा कर्म १७१ ३५७ कुञ्चित नेत्रपुट कर्म १०८ ३४७ कुञ्चित कर्म ११ ९ ३४ ९ कुञ्चिता संचारीभाव दृष्टि ७० ३४० क्रुद्धा स्थायिभाव दृष्टि ५६ ३३७ कुट्टन चिबुक कर्म १४५ ३५३13 ख खण्डन चिबुककर्म १४५ गण्डकर्म के ६ भेद १३३ ३५१ गण्डकर्म का विनियोग १३६ ३५२ ग्रीवाकर्म के ९ भेद १६७ ३५६ ग्लाना संचारीभाव दृष्टि ६६ ३३ ९ धूर्ण गण्डकर्म १३५ ३५१ च चतुर कर्म ११ ९ ३४८ चलन नेत्रतारा कर्म ९७ ३४५ चिबुक कर्म के ७ भेद १४४ ३५३ चिबुक कर्म का विनियोग १४७ ३५४ चिक कर्म १४६ ३५३32 छ छिन्न चिबुक कर्म १४६ ज जिह्मा संचारी भाव दृष्टि ७२ ३४१ T स्थायिभाव दृष्टि ५९ ३३८ तारा ( नेत्रतारा ) कर्म के नौ भेद ९५ ३४४ त तारा ( नेत्रतारा ) कर्म के विनियोग ९९ ३४५ दष्ट चिबुक कर्म ६ १४७ ३५३ दीना स्थायीभाव दृष्ट ५५ ३३७ दृप्ता स्थायीभाव दृष्टि ५७ ३३७ ८ रस दृष्टियाँ ३८ ३३४" ८ स्थायिभाव दृष्टि २० संचारीभाव दृष्टियां ४०-४२३९ क "
पृष्ठ 536
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
परिशिष्ट ४४५ पृष्ठ नाम विवरण श्लोक ध धुत शिर लक्षण २३ ३३१न नता ग्रीवा १६ ९ ३५७- नता नासा नासाकर्म के ६ भद १२८ ३५० नासा कर्म के विनियोग १२७ ३५०- निमेष १३० ३५० नेत्रपुट कर्म १०८ ३४७ निर्भुग्न मुख कर्म १५२ ३५४ निष्क्राम नेत्रतारा कर्म ९८ ३४५. निहंचित शिर लक्षण ३० ३३२ नेत्र कर्मों के ९ भेद १० ९ ३४७ नेत्रपुट कर्मों के विनियोग ११२ " प परावृत्त शिर लक्षण ३२ ३३२ परिवाहित शिर लक्षण पातन २६ ३३१ नेत्रतारा कर्म पातन ९७ ३४५ कर्म ११८ ३४८ पिहित नेत्र कर्म १११ ३४७ प्रलोकित दर्शन प्रकार प्रसन्न १०६ ३४६ मुखराग १५९ ३५५ प्रसृत नेत्रपुट कर्म १०८ ३४७- प्राकृत शिर लक्षण ३३३. प्राकृत नेत्रतारा कर्म ९८ ३४५ प्राकृत गण्ड कर्म १३५ ३५१फ फुल्ल गण्डकर्म १३४ १३४ब बीभत्सा दृष्टि ५१ ३३६ भ भयानका दृष्टि.. भयन्विता ५५ ३३५ स्थायीभाव दृष्टि ५८ ३३८ भुग्न ( व्याभुग्न ) मुखकर्म भ्रमण १५२ ३५४ नेत्रतारा कर्म ९६ ३४५ कुटी कर्म ११८ ३४८ कर्म के ७ भेद ११५ ३४८
पृष्ठ 537
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
४४६ नाट्यशास्त्रम् RIF नाम विवरण श्लोक पृष्ठ कर्मो का विनियोग १२१ ३४ ९ 188.म मदिरा तरुण मदवाली संचारी भाव दृष्टि ८१ ३४२ मध्यमदवाली मदिरा ८२ क ३४३ संचारिभाव दृष्टि अधम मदवाली ८३ मदिरा SPP संचारी भाव दृष्टि नासाकर्म मन्दा १२८ ३५० संचारीभाव दृष्टि ६३ ३३ ९ मलिना संचारिभाव दृष्टि मुकुला __६९ ३४० मुखकर्म के छः भद १५० ३५४ मुखकमों का विनियोग १५३ ३५४ मुखराग के ४ भेद १५८ FRIE३५५ मुखरागों का विनियोग १ ९ ५ ३५५ र रक्त मुखराग १ ९५ ग्रीवा कर्म रेचित १७० ३५७ कर्म रेचित १२० ३४९ रौद्री दृष्टि ४९ ३३६ -ल लज्जान्विता संचारिभाव दृष्टि ६५ ३३ ९ ललिता संचारिभाव दृष्टि ७३ ३४१ लेहित (लेहन) चिबुक कर्म १४६ ३५३ शिर कर्म लोलित ३५ ३३३ नेत्रतारा कर्म ९७ ३४५ ब वलन कलित ग्रीवा कर्म १७२ ३५७ विणता नासाकर्म १३२ ३५१" विकृष्टा नासाकर्म १३१ विकोशा संचारभाव दृष्टि ७९ ३४२ वितर्किता संचारभाव दृष्टि ७४ ३४१ वितालित विताडित, विलासित १११ ३४७ विधुत मुखकमं १५१ ३५४
पृष्ठ 538
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
परिशिष्ट ४४७ नाम विवरण श्लोक विधुत शिर लक्षण २४ ३३१ हिन अधर कर्म १४० ३५२ विनिवृत्त 33 मुखकर्म १४३ ६५३ विप्लुता संचारिभाव दृष्टि ७७ ३४२ विभ्रान्ता संचारिभाव दृष्टि ७६ ३४१ विलासित ( विताडित; वितालित) नेत्रपुट कर्म ३४७ विलोकित दर्शन प्रकार १०६ ३४६ विवर्तन अधर कर्म १३ ९ ३५२ विवर्तन ताराकर्म ९८ ३४५ विवर्तित नेत्रपुट कर्म १११ ३४७ विवृत मुखकर्म १५२ ३५४ विवृत्त ग्रीवाकर्म १७२ ३५७ विषादिनी संचारीभाव दृष्टि ६८ ३४० विसर्ग अधरकर्म १४० ३५२ विस्मिता स्थायिभाव दृष्टि ६० १३३८ वीरा दृष्टि ५० ३३६ वीभत्सा रसदृष्टि ५१ ३३६ व्याभुग्न ( भुग्न ) मुखकर्म १५२ ३५४ श शंकिता संचारिभाव दृष्टि ६७ ३४० शान्ता... ३३६ शिर के १३ कर्म १७।१ ९ ३३० शून्या संचारिभाव दृष्टि ६२ ३३ ९ श्याम मुखराग श्रान्ता १६१ ३५५ संचारिभाव दृष्टि ६४ ३३ ९ स सन्दष्टक अधरकर्म १४० ३५२ सम( प्राकृत ) गण्डकर्म ३३५ ३५२ सम ( प्राकृत ) चिबुक कर्म १४६ ३५३ सम (प्राकृत) दर्शन प्रकार १०४ ३४६ सम (प्राकृत ) नेत्रपुट कर्म ११० ३७४
पृष्ठ 539
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
४४८ नाट्यशास्त्रम् नाम विवरण श्लोक सम (प्राकृत) ग्रीवाकर्म १७२ ३५७ अधर कर्म समुद्गक १४० ३५२ नेत्रतारा कर्म समुद्वर्तन ६८ ३४५ सम्प्रवेश ( अन्त:प्रवेशन ) नेत्रतारा कर्म ९७ ३४५. सहज कर्म १२० न ४९ दर्शन प्रकार साचीकृत PPP १०५ ३४६ नासाकर्म सोच्छ्वास १३२ ३५१ स्निग्धा स्थायिभाव दृष्टि ५३ ३३७ स्फुरित गण्डक १३५ ३५१ नेत्रपुट कर्म स्फुरित १११ ३४७ स्वाभाविक नासाकर्म १२ ९ ३५० स्वाभाविक मुखराग १५ ९ ३५५.ह हास्या दृष्टि ४६ ३३५ स्थायिभाव दृष्टि हृष्टा ५४ ३३७ गण्डकर्म क्ष क्षाम १३४ ३५१ त्रस्ता संचारिभाव दृष्टि ८० ३४२ व्यश्रा ग्रीवाकर्म १७० ३५७
पृष्ठ 540
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
६. हस्तकर्मो को सूचो ( नाट्यशास्त्र नवम अध्याय ) हस्तकर्म विवरण श्लोक पृष्ठ अ अंजलि संयुक्त हस्त १२८.१३० ३७९ चित बाहुकरण २२० ३ ९ ५ अधोमुख बाहुकरण २२० अधोमुख हस्तप्रचार १८२ ३८८ अपविद्ध बाहुकरण २२० ३९ ५ अराल असंतहस्त ४६.५२ ३६६ अरालखटकामुख नृत्तहस्त १८८-१८९ ३८ ९ अर्धचन्द्र असंयुक्तहस्त ४३४५ ३६५ अर्धरेचित नृत्तहस्त १ ९४ ३९ ० अलपल्लव ( अलपद्म ) ९१ ९ २ ३७३ असं हस्त अलपल्लव नृत्तहस्त २०८ ३ ९ ३ अवहित्थ संयुतकर १५६-१५७ ३८३ असंयुक्त हस्त २८ मुद्रायें ४.७ ३६० आ आविद्धवक्रक नृत्तहस्त १ ९० ३८९ आवेष्टित हस्तकरण २१५ ३९४ हस्तकर्म आह्वान १६६ ३८५ १६६ "उ उत्कर्षण हस्तकर्म उत्तान हस्तप्रचार १८२ ३८८ उत्तानवश्चित नृत्तहस्त १ ९ ५ ३९० उत्संग संयुतस्त १३ ९ १४० ३८१ उद्वृत्त नृत्तहस्त १४५ ३८८ उद्वेष्टित हस्त करण २१६ ३९४ उरःपाश्वर्ध मण्डली नृत्तहस्त २०५ ३ ९२ उरोमण्डल वृत्तहस्त २०४ ३ ९ २ उल्वण नृत्तहस्त २०८ ३ ९ ३ऊ ऊर्णनाभ असंयुतहस्त १२१-१२१ ३७७ २९ ना०