सुश्रुत संहिता चौखम्बा — पृष्ठ 121–130

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri उत्तरतन्त्रस्थविषयानुक्रमः । विषया: -श्याववर्त्मलक्षणम् क्लिन्नवत्मलक्षणम् अक्लिन्नवर्त्मलक्षणम् वातहतवत्मँलक्षणम् वर्मार्बुदलक्षणम् निमेषलक्षणम् शोणिताशलक्षणम् लगणलक्षणम् विशवर्त्मलक्षणम् ११५ सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः २० ९ ०५ २१ २२ २३ २४ ९ ०६ २६ " २६ २७ २ ९ -३० ९ ०७ १-२ ३ II ४ पक्ष्मकोपलक्षणम् ४ चतुर्थोऽध्यायः । शुक्लगतरोगविज्ञानीयाध्यायोपक्रमः नेत्रशुक्लगतरोगाणां नामनिर्देशः प्रस्तार्यर्मलक्षणम् शुक्लार्म लोहितार्मणोर्लक्षणम् अधिमांसजार्मस्नाय्वर्मणोर्लक्षणम् शुक्तिकार्जुनयोर्लक्षणम् २८ पिष्टकसिराजालयोर्लक्षणम् सिराज पिडकाबला सकयोर्लक्षणम् कृष्णगतरोगविज्ञानीयाध्योपक्रमः नेत्र कृष्णगतरोगाणां नामनिर्देशः ५ पञ्चमाऽध्यायः । 39 ९ ०८ " ७ 19 ८ ९ ० ९ ९ II १-२ ९ १७ I सवणशुक्रलक्षणम् सव्रणशुक्रस्यावस्थावशेन कादाचित्कसिद्धिः सवणशुक्रस्य असाध्यत्व लक्षणम् अत्रण शुक्रलक्षणम् अक्षिपाकात्ययलक्षणम् अजकाजातलक्षणम् ४ 19 " ६-७ 39 ८ ९ ११ ९ १० " ६ षष्ठोऽध्यायः । सर्वगतरोगविज्ञानीयाध्यायोपक्रमः १-२ ९ १२ सर्वगतरोगाणां नामनिर्देशः ३-४ 39 CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ११६ विषयाः-सुश्रुतसंहिताया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः अभिष्यन्दस्य सर्वनेत्ररोगमूलत्वम् वातजाद्यभिष्यन्दलक्षणम् रक्ताभिष्यन्दलक्षणम् अधिमन्यानामभिष्यन्दजत्वम् वाताधिमन्थलक्षणम् ५ ९ १२ ६-८ ९ १३ ९ 39 ११ " १२-१३ II पित्ताधिमन्थलक्षणम् १४-१५ ९ १४ श्लेष्माधिमन्थलक्षणम् १३-१७ 59 रक्ताधिमन्थलक्षणम् १८-१९ 57 अधिमन्थानां दृष्टिविनाशकत्वे कालावधिः २० 21 २१-२२ " सशोफाशोकनेत्रपा कलक्षणम् हताधिमन्थलक्षणम् वातपर्यायलक्षणम् शुष्काक्षिपाकलक्षणम् अन्यतोवातलक्षणम् अम्लाध्युषितलक्षणम् २३-१४ २६ 29 २६ 39 २७ ९ १६ २८ II सिरोत्पातलक्षणम् २ ९ सिराहर्ष लक्षणम् 53 ३० " ७ सप्तमोऽध्यायः । दृष्टिगतरोगविज्ञानीयाध्यायोपक्रमः दृष्टिप्रमाणम् दृष्टिगतरोगाणां संख्या प्रथम पटलगततिमिरलक्षणम् द्वितीयपटलगत तिमिरलक्षणम् -तृतीय पटलगत तिमिरलक्षणम् चतुर्थ पटलगततिमिरलक्षणम् ९ १७ ३-४ 19 ५ 3 वातंजतिमिरलक्षणम् पित्तजतिमिरलक्षणम् कफजतिमिरलक्षणम् रक्तजतिमिरलक्षणम् सान्निपातिकतिमिरलक्षणम् " परिम्लायि संज्ञकात भिरकथनम् " १० ९ १८ ११-१४ " १५-१७ ९ १ ९ १८ १ ९ ९ २० २०-२१ " २२ २३-२४ " २५-२६ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri उत्तरतन्त्रस्थविषयानुक्रमः । ११७ विषयाः-सूत्राङ्काः वातादिदोषभेदेन तिमिररागकथनम् २७ ९ २१ पूर्वोक्तपित्तजपरिम्लायिनो लक्षणम् २८ 59 दोषभेदेन लिङ्गनाशलक्षणानि २ ९ -३३ " दृष्टयाश्रया द्वादश रोगाः ३४ II पित्तविदग्धदृष्टिलक्षणम् ३५-३६ ९ २२ कफविदग्धदृष्टिलक्षणम् ३७-३८ 97 धूमदशिलक्षणम् ३ ९ हस्वजाड्य नकुलान्ध्ययोर्लक्षणम् ४० गम्भीरिक लक्षणम् ४१ 31 19 " आगन्तु तिमिरलक्षणम् ४२ अनिमित्तलिङ्गनाश लक्षणम् ४३-४४ ९ २३ आभिघातजलिङ्गनाशलक्षणम् ४५ " 1 नेत्ररोगनिदानोपसंहारः ४६ " मष्टमोऽध्यायः । चिकित्सित प्रविभागविज्ञानीयाध्यायोपक्रमः नेत्ररोगाणां साध्यासाध्यविचारः ४-५ छेद्या नेत्ररोगाः लेख्या नेत्ररोगाः ६ ७ भेद्या वेष्याश्च नेत्ररोगाः ८ अशस्त्रकृत्या नेत्ररोगाः याव्या असाध्याश्च नेत्ररोगाः ११ & नवमोऽध्यायः । १-३ II.I ३-४ I ९ २४ 39 " " ९ २६ ९ -१० 99 १२६ वाताभिष्यन्दप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः सामान्येन अभिष न्दाधिमन्थयोश्चिकित्सा विशेषतो वाताभिष्यन्दाधिमन्धयोचिकित्सा वाताभिष्यन्दे मधुकाद्यञ्जनम् अन्यतोवातवातपर्ययोश्चिकित्सा शुष्कपाकचिकित्सा सर्ववातजनेत्ररोगेषु वाताभिष्यन्दचिकित्साऽतिदेशः १० दशमेोऽध्यायः । पिताभिष्यन्दप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ५-१३ ९ २७ १४-१६ ९ २८ १७-१९ २०-२४ II २१ ९ २ ९ १-२ "

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहितायाः ' ११८ विषया: -पित्तजाभिष्यन्दचिकित्सा अम्लाध्युषितशुक्त्योश्चिकित्सा धूमदर्शिनश्चिकित्सा ११ एकादशोऽध्यायः श्लेष्माभिष्यन्दप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः श्लेष्मजाभिष्यन्दाधिमन्थयाश्चिकित्सा बलासग्रथितेऽज्ञ्जनयोगकथनम् पिष्टकेऽञ्जनयोगः प्रक्लिन्नवर्त्मन्यञ्जनयोगः नेत्रकण्डूचिकित्सितम् चिकित्सा १२ द्वादशोऽध्यायः । रक्ताभिष्यन्दप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः सिराहर्षाणां चिकित्सा सिरोत्पाते विशेषचिकित्सा सिराहर्षे अञ्जनयोगः अर्जुन चिकित्सितम् अर्जुने लेख्याञ्जनयोगः सवणशुक्रचिकित्सितम् अजकाजातचिकित्सितम् नेत्र पाकचिकित्सितम् पूयालसचिकित्सितम् प्रक्लिन्नवर्त्मचिकित्सितम् तीक्ष्णाञ्जनेन दुर्बलनेत्रस्य प्रत्यञ्जनम् प्रक्लिन्नवर्त्मनि चूर्णाञ्जनम् १३ त्रयोदशोऽध्यायः । लेख्यरोगप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः ' चलेखन विधानम् सम्यग्लिखितवत्मलक्षणम् CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar सूत्राङ्काः ३-१२ १३-१५ १-२ ३ - ९ १०-१२ १३-१४ १५ १६-१७ १८ १-२ ३-१४ १५-१६ १७-१८ १ ९ -२३ २४-२६ २७-३५ ३६-३७ ३८-४४ ४५५-४६ ४०-४९ ५० ५१-५३ १-२ ३-८ ९ पृष्ठाङ्कः ९ २ ९ ९ ३१ 59 ९ ३२ 99 ९ ३३ 39 ९ ३४ 59 66" ९ ३६ ९ ३६ 99 ९ ३७ " I ९ ३८ ९ ३ ९ " ९ ४० ९ ४१ 19 ९ ४२ 99 ९ ४३ पूर्वोक्तेषु बलासग्रथितपिष्टक प्रक्लिन्नवर्त्मसु सामान्य. सामान्यतो रक्ताभिष्यन्दरक्ताधिमन्थसिरोत्पात -

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri उत्तरतन्त्रस्थ विषयानुक्रमः । विषयाः-दुर्लिखितवर्त्मलक्षणम् अतिलिखितवर्त्मलक्षणम् रोगविशेषे प्रच्छानपूर्वक लेखनम् श्यावकर्दमवर्त्मनोः समलेखनोपदेशः कुम्भोका छेदनपूर्वक लेखनम् कुत्रचित् भेदनपूर्वकं लेखनम् १४ चतुर्दशेोऽध्यायः । भेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः भेदने सामान्यविधानम् लगणे भेदनविधानम् ११ ९ सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः १०-१२ ९ ४३ १३ ९ ४४ १४ 39 १५ " १६ " १७-१८ 33 १-२ ९ ४५ ३-४ ५ 99 अञ्जननामिकायां भेदनविधानम् अभिन्नाञ्जननामिका चिकित्सा कृमिप्रन्थिचिकित्सा उपनाह चिकित्सा ९ AM 6 DA " " ९ ४६ पञ्चसु भेद्यरोगेषु सामान्यविधिः १०-११ १५ पञ्चदशोऽध्यायः । छेद्यरोगप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः १-२ अर्मणां छेदने प्राक्कर्म ३ ९ ४७ अर्मच्छेदनविधानम् ४-१० " छेदनानन्तरं प्रतिसारणविधानम् ११-१३ ९ ४८ आवस्थिकशूल चिकित्सा १४-१५ अर्मणः शेषचिकित्सा १६ " शुक्रचिकित्साया अर्मण्यप्यतिदेशः १७ 59 छेदना १८ सम्यक्छिन्नस्यार्मणो लक्षणम् ९ ४ ९ 33 सिराजालच्छेदनविधानम् २० सिराजपिडकाच्छेदनविधानम् २१ सिराजालसिरपिङकयोः प्रतिसारणम् २२ 97 पर्वणिका च्छेदन विधानम् २३-२४ " अर्मणि लेखनीयचूर्णानि २५-२८ ९ ५० चमर्श आदीनां छेदनविधिः २ ९ -३३ II CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

१२० विषया: -Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -१६ षोडशोऽध्यायः । पक्ष्मकोपप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः पक्ष्मकोपे कर्मविधानम् सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः १-२ ९ ६१ ३-६ 99 पक्ष्मकोपे अग्निक्षारविधानम् पक्ष्मको प्रतिसारणविधानम् पक्ष्मोपरोधचिकित्सोपसंहारः ९ ५२ 99 ९ ६३ १७ सप्तदशोऽध्यायः । दृष्टिगतरोगप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः १-२ 99 दृष्टिगतरोगाणां साध्यासाध्यविचारः ३ " पित्तविदग्धदृष्टिचिकित्सा ४-५ II पित्तविदग्धदृष्टौ चत्वारोऽञ्जनयोगाः ६-७ ९ ५४ दिवारात्र्यन्धयोरञ्जनयोगाः ८-११ 39 दिवान्ध्ये चूर्णाञ्जनम् १२-१४ ९ ५६ दिवान्ध्ये कल्काञ्जनम् १६ " नक्तान्ध्ये वर्त्यञ्जनयोगाः १६-१८ 19 नक्तान्ध्ये रसक्रियाञ्जनम्, नक्तान्ध्ये यकृद्योगाः दिवान्ध्ये गुटिकाअनम् १ ९ -२२ ९ ५६ २३-२६ " २७ ९ ५७ याप्यतिमिर चिकित्सा वाततिमिरचिकित्सा तिमिरे त्रिफलाप्रयोगः २८ 13 २ ९ -३० ३१ दोषभेदेन तिमिरे नस्ययोगाः वातजतिमिरे पुटपाकाञ्जनम् ३२-३४ ३५ वातजरागितिमिरचिकित्सा 99 ३६-३७ पित्तज तिमिरचिकित्सा. 49 ३८-४० श्लेष्मजतिमिरे नस्यघूमतर्पणपुटपाका जनरसक्रिया-९ ६ ९ जनयोगाः ४१-४३ सर्व काचचिकित्सा 19 ४४-४५ तिमिरेष्वभिष्यन्द चिकित्सातिदेशः ९ ६० ४६-४७ तिमिरे आहारविधानम् 93 रागप्राप्ते तिमिरे सिरामोक्षनिषेधः ४८-६१ ५२ " ९ ६१ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri उत्तरतन्त्रस्थाविषयानुक्रमः " विषयाः-तिमिरस्य साध्यासाध्यविचारः याप्यतिमिरचिकित्सा लैष्मिक लिङ्गनाशे शस्त्रकर्मविधिः सम्यग् विद्धे नेत्रे पञ्चात्कर्म सम्यग्लिखित लक्षणम् सम्यग्लिखिते धावनादिविधिः श्लैष्मिके लिङ्गनाशे शस्त्रकर्मायायाः दैवकृतच्छिद्रादन्यत्रनीलिकाव्यधे दोष प्रदर्शन पूर्व-चिकित्सा शत्रकर्मालिङ्गनाशः निर्लिखितस्यापि दोषस्य पुनरावृत्तौ कारणानि दुष्टशलाका जनितव्यापदः ८० १२१ सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः ५३ ९ ६१ ५४ ५५-६० ६१-६३ ९ ६२ ६४–६८ ६ ९ -७० ९ ६३ ७१ ७२-७९ " I ९ ६४ ८१ ८२ 99 शस्त्रकर्मयोग्य शलाका ८३-८४ 31 दुष्टव्यधाहाराचारजा व्यापदः कर्कशशला काजनितशूले दुष्टव्यधजे च रोगे चिकित्सा अवशिष्टदोषडूषिताया दृष्टेः प्रसादनार्थमज्जनद्वयम् ९६-१०० ८५-८६ ९ ६६ ८७ - ९ ५ ९ ६६ १८ अष्टादशोऽध्यायः । क्रियाकल्पाध्यायोपक्रमः १-४ ९ ६७ नेत्रे तर्पणविधानम् ५-११ 39 सम्यकूतृप्तनेत्रलक्षणम् १२-१३ ९ ६८ अतितृप्तनेत्र लक्षणम् १४ " होनतृष्ठनेत्रलक्षणम् नातितृप्तयोश्चिकित्सितम् तर्पणविषयकथनम् १५ ९ ६ ९ १६ 19 १७ " तर्पणाविषयकथनम् १८ 19 पुटपाकस्य विषयाविषय १ ९ " पुटपाकस्यावस्थिकः कालः २०-२१ 19 त्रिविधपुटपाकविषयाः २२ II स्नेहनपुटपाकविधानम् २३ ९ ७० लेखनपुटपाकविधानम् २४-२५ रोपणपुटपाकविधानम् २६ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri १२२ विषया: -स्नेहनलेखनयोः प्राक्कर्म तर्पणपुटपाकयोः परिहारकाल: पुटपाकेपरिहार्याणि पुटपाकयोर्व्यापच्चिकित्सा सुश्रुतसाहताया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः २७ ९ ७० २८ ३० २ ९ 99 " 55 पुटपाकस्य सम्यग्योगलक्षणम् पुटपाकस्यातियोगहीनयोगयोर्लक्षणम् ३१ ९ ७१ ३२ 59 पुटपाकविधानम् ३३-३८ 99 तर्पणपुटपाकयोर्व्यापदः ३ ९ -४० 39 तर्पणपुटपाकयोर्गुणाः ४१ ९ ७३ तर्पणपुटपाकयचिचकित्सा ४२ 99 तर्पणपुटपाकयोः पूर्वकर्म पश्चात्कर्म च ४३ 19 आइच्योतनसेक्योर्गुणाः ४४ " आइच्योतने बिन्दुसंख्या ४५ 39 परिषेकधारणकालः ४६ " आइच्योतनसेकयोः प्रयोगकालः ४० ९ ७३ शिरोबस्तिविधानम् ४८-६० " अम्जनभेदास्तदावस्थिककालश्च ६१-५२ ९ ७४ लेखनाब्जनविधानम् ५३ 59 लेखनाञ्जनगुणाः ५४ " रोपणाञ्जनविधानम् ५६ 99 प्रसादनाञ्जनविधानम् ५६ 39 पूर्वोक्तानामज्जनानां प्रयोगकालः ५७ ९ ७६ गुटिका रसचूर्णभेदेनाअनत्रैविध्यम् गुटिकाञ्जनप्रमाणम् ५ ९ " रसक्रियाऽञ्जनचूर्णाञ्जनयोः प्रमाणम् ६० 99 अञ्जनस्थापनाय पात्राणि ६१ " अञ्जनशलाका कृतिः ६२–६३ " अञ्जनविधानम् ६४-६५ ९ ७६ अकाले प्रक्षालनदोषाः ६६ प्रक्षालनयोग्यं नेत्रम् ६७ " अञ्जनायोग्या रोगिणः ६८-६९ " CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri उत्तरतन्त्रस्थाविषयानुक्रमः । विषया: -अञ्जनवैगुण्ये व्यापदः अञ्जनव्यापदां चिकित्सा लेखनाञ्जनस्य समयोगलक्षणम् लेखनाञ्जनस्यातियोगलक्षणं तत्प्रतीकारश्च लेखनाञ्जनस्य हीनयोगलक्षणं तत्प्रतीकारश्च प्रसादनाञ्जनस्य समयोगलक्षणम् प्रसादनाञ्जनस्यातियोगलक्षणं तत्प्रतीकारश्च रोपणाञ्जनस्य समयोगातियोगलक्षणम् प्रसादनरोपण योहनयोगलक्षणम् १२३ सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्कः ७०-७३ ९ ७७ ७४ 39 ७५ 95 ७६-७७ 99 ९ ७८ ७८ ७ ९ ८० ८१ ८२ 99 " 99 93 पूर्वोक्तबीजेन अन्यान्यप्यञ्जनानि ८३ 99 चूर्णाञ्जनविधानम् भद्रोदयाञ्जनम् ८४ - ९ ३ ९ ७ ९ ९ ४ - ९ ७ ९ ८० तगराद्यञ्जनम् ९ ८ - ९९ 19 मनःशिलाऽऽद्यञ्जनम् १००-१०२ कांसाद्यञ्जनम् १०३-१०४ II पथ्याऽऽद्यञ्जनम् १०५-१०६ १६ एकोनविंशोऽध्यायः । नयनाभिघातप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः १-२ 19 सामान्यतो नयनाभिघातचिकित्सा ३-६ ९ ८२ नयनाभिघातस्य साध्यासाध्यविचारः अतिप्रविष्टनयन चिकित्सा ६ ७ 19 ९ ८३ अतिनिर्गतनयन चिकित्सा कुकूणकलक्षणं तच्चिकित्सा च • बालानां शुक्रलेखनार्थमञ्जनम् नयनचिकित्सोपसंहारः २० विंशतितमोऽध्यायः । कर्णगतरोगविज्ञानीयाध्यायोपक्रमः कर्णरोगाणां नामनिर्देशः कर्णशूललक्षणम् कर्णप्रणादलक्षणम् बाधियलक्षणम् ८ " ९ -१६ ९ ८४ १६ ९ ८५ १७-२० ९ ८६ १-२ ९ ८७ ३-६ " ६ 99 ७ 19 ८ ९ ८८ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुत संहितायाः १२४ विषया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः कर्णवेड लक्षणम् कर्णसंखावलक्षणम् कर्णकण्डूकर्णगूथकयोर्लक्षणम् कर्णप्रतिनाहलक्षणम् I कृमिकर्णकलक्षणम् कर्णविद्रधिलक्षणम् कर्णपाकपूतीकर्णयोर्लक्षणम् कर्णगतशोथार्बुदार्शसां लक्षणातिदेशः १० 99 ११ " १२ " १३ ९ ८ ९ १४ 93 १५ " १६ " २१ एकविंशोऽध्यायः । कर्णगतरोगप्रतिषेधाध्यायोपक्रमः १-२ ९९ ० कर्णरोगे सामान्यचिकित्सा ३m सामान्यतः कर्णशुलप्रणादवाधि ' वेडानां चिकित्सा ४-५ 39 कर्णशुले नाडीस्वेदः ६-७ 19 कर्णशूले पिण्डस्वेदः ८ ९९ १ कर्णशूले स्नेहस्वेदः ९ –१० 39 कर्णस्वेदस्य पश्चात्कर्म कर्णरोगे बलातैलम् कतिपये कर्णपुरणयोगाः कर्णरोगे दीपिका तैलम् ११ 32 १२ " १३-१९ 99 २८-३२ ९९ २ कर्णरोगे कतिपये योगाः २३-२८ " पित्तकर्णशुले विशेषचिकित्सा २ ९ -३० ९९ ३ श्लेष्मजकर्णशूले विशेष चिकित्सा बाधियें कतिपये योगाः ३१-३३ " I कर्णस्राव पूतिकर्ण क्रिमिकर्णकेषु सामान्यचिकित्सा ३४-३८ 99 कर्णस्त्रावे कतिपये कर्णपूरणयोगाः ३ ९ -४१ ९९ ४ ४२-४८ पूतिकर्णचिकित्सा 99 ४ ९ -५० क्रिमिकर्णचिकित्सा ९ १६ ५१ क्रिमिकृतदौर्गन्ध्यचिकित्सा 99 ५२-५३ कर्णचिकित्सा ९९ ६ ५४ कर्णगृथचिकित्सा 19 ५५ 99 CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar