मनुस्मृति २ हरगोविन्द शास्त्री — पृष्ठ 831–840

अ ० श्लो ०

७८ ९ अ ० श्लो ० मातरं पितरं ८ २७५ यजेत राजा क्रतु 67 ७ ९ मातापिता वा १६८ यजेत वाऽश्वमेधे ११ ७४ मातापितृभ्याम् १७१ यज्ञश्चेत्प्रतिरुद्धः ११ ११ मातापितृविहीनो मातुस्तु यौतकं १७१ यज्ञार्थमर्थं भि ११ २५ १३१ यज्वान ऋषयो १२ ४ ९ मातुः प्रथमतः १४० यतश्च भयमाश ७ १८८ मानसं मनसैवा १२ ८ यतात्मनोऽप्रम ११ २१५ मार्गशीर्षे शुभे ७ १८२ यत्करोत्येकरात्रे ११ १८८ मार्जारनकुलौ ११ १३१ यत्कर्म कृत्वा १२ २५ मारुतं पुरुहूतञ्च ११ १२१ यत्किञ्चित्पितरि २०४ मासिकान्नं तु ११ १११ यत्किञ्चिदपि वर्ष ७ १३७ मिथो दायः कृतौ ८ १ ९ ५ यत्किञ्चिदेनः कु ११ २४१ मुखबाहूरुपज्जा ४४ यदि न प्रणयेद्रा ७ २० मृगयाऽक्षो दिवा ७ ४७ यदि संशय एव ८ मृतवस्त्रभृत्सु १० ३५ यदि समाधयेत्तत्तु ८ मैत्राक्षज्योतिकः १२ ७२ यदि स्वाश्चापरा v va २५३ २१३ १५ मैत्रेयकं तु वैदे १० ३३ यद्गर्हितेनार्जय ११ १ ९ ३ मैथुनं तु समासे ११ १७४ यदुस्तरं यद्दु ११ २८३ मोहाद्राजा स्वरा मौण्ड्यं प्राणा मौलाञ्छास्त्रविदः प्रियसाणोऽप्याद 67 १११ यद्द्वयोरनयोर्वे ८ ८० ८ ३७ ९ यद्धनं यज्ञशीला ११ २० 67 ५४ यद्यपि स्यात्तु १५४ I १३३ यद्यर्थिता तु दारैः २०३ य यद्याचरति धर्मं १२ २० य एतेऽन्ये त्वभो १८१ थद्येकारिक्थिनौ यं वदन्ति तमो १२ ११५ यद्राष्ट्रं शूद्रभूयि 26 १६२ २२ यः क्षिप्तो मर्षय ८ ३१३ यद्वा तद्वा परद्र १२ ६८ यः साधयन्तं ८ १७६ यं त पश्येन्निधिं ३८ यः स्वयं साधयेद ८ ५० यन्नानि किञ्चिद्दा यः स्वामिनाननु ८ १५० यन्मे माता प्रलुलु यक्षरक्ष: पिशाचा ११ ९ ५ यच्चास्य सुकृतं ७ ९ ५ यमिद्धो न दहत्य यमो वैवस्वतो vv ४८० २० ८ ११ ८ ९ २ मनु II 52

७ ९ ० मनुस्मृतिः

अ ० श्लो ० । श्लोकः अ ० श्लो ० यं ब्राह्मणस्तु ९ १७८ यां यां योनिं तु १२ ५३ यवीयाञ्ज्येष्ठभार्यां १२० या गर्भिणी ९ १७३ अश्चापि धर्मसमया ९ २७३ याजनाध्यापने १० ११० यस्तल्पजः प्रमीत १६७ या तु कन्या प्रकु ८ ३७० यस्तु तत्कारयेन्मो ९ ८७ | यादृग्गुणेन भर्त्रा ९ २२ यस्तु दोष य प्रयं ८ २२४ | यादृशं तूप्यते ३६ यस्तु पूर्वनिविष्टस्य ९ ८१ | यादृशं भजते हि ९ ९ यस्त भीतः परावृ ७ ९ ४ यादृशं फलमाग्नो १६१ यस्तु रज्जुपटं ८ ३१ ९ यस्त्वधर्मेण कार्या ७ १७४ | यादृशेन तु भावे यानस्य चैव यानु १२ ८१ ८ ९ ० यस्त्नाक्षारितः ८ ३५५ यानि चैवं प्रकारा ७ २५१ यस्त्वेताव्युपक्ल ८ ३३३ या नियुक्ताऽन्यत १४७ यस्मादेषां सुरेन्द्रा ७ ५ यानि राजप्रदेया ७ ११८ यस्माद्बीज १० ७२ | यानुपाश्रित्य तिष्ठ ३१६ यस्मिन् कर्मणि ८ २०८ या पत्या वा परि ९ १७५ यस्मिन् कर्मण्य ११ २३३ यामीस्ता यातना १२ २२ यस्मिन्देशे निषी ८ ११ या रोगिणी स्या ८२ यस्मिन्ननृणं संन ९ १०७ यावतो बान्धवा ९ ७ यस्मिन् कस्मिन् ८ २२८ यायानवध्यस्य २४ ९ यस्मिन् यस्मिन् ८ ११७ या वेदबाह्या १२ ९ ५ यस्य कायगतं ११ ९ ७ यास्तासां स्युर्दुहि १ ९ ३ यस्य त्रिवार्षिकं ११ ७ ये काविकेभ्योऽर्थं ७ १२४ यस्य दृश्येत सप्त ८ १०८ | येऽक्षेत्रिणो बीजव ९ ४ ९ यस्य प्रसादे पद्या ७ यस्य मन्त्रं न १ ) यस्य राज्ञस्तु ७ ११ ये तत्र नोपसर्पयुः १४८ ये द्विजानामपस १३४ | येन केनचिदङ्गेन २६ ९ १० ४६ ८ २७ ९ यस्य विद्वान् हि ८ ९ ६ येन यस्तु गुणेनै १२ ३ ९ यस्य शूद्रस्तु करु ८ २१ येन येन यथाङ्गेन ८ ३३४ यस्य स्तेनः पुरे ८ ३८६ | येनास्मिन् कर्म १२ ३६ यस्य म्रियेत ९ ६० येन नियुक्तास्तु ९ २३१ यस्यास्तु न भवेन् १० ११ येशूद्रादभिगम्या ११ ४२

७ ९ १

अ ० श्लो ०

अ ० श्लो ० येषां ज्येष्ठः कनि २११ राजभिः कृत ८ ३१८ येषां द्विजानां ११ १ ९ १ राजा कर्मसु ७ १२५ यैः कर्मभिः प्रचा १० १०० राजानः क्षत्रिया १३ ४६ यैःकृत: सर्वभ ९ ३१४ राजा भवत्यनेना ८ १ ९ यैरभ्युपायैरेनां ११ २१० राजा स्तेनेन ८ ३१४ यैर्यैरुपाथैरर्थ स्वं ८ ४८ राज्ञ: कोषापहर्तृ ९ २७५ योऽकामां दूषये ८ ३६४ राज्ञः प्रख्यात ८ ३१ ९ योगाधमनविक्री ८ १६५ राज्ञश्च दद्युरुद्धारं ७ .९ ७ याग्रामदेशङ्खानां ८ २१ ९ राज्ञो हि रक्षाधि यो ज्येष्ठो ज्येष्ठ ११० राष्ट्रस्य सग्रहे 99 ७ १२३ ७ ११३ यो ज्येष्ठो विनि ९ २१३ | राष्ट्रेषु रक्षाधि ७ २७२ योऽदत्तादायिनो ८ ३४० रेतः सेकः स्वयो ११ ५८ योऽनाहिताग्निः ११ १४ ल यो निक्षेपं याच्च ८ १८१ लक्ष्यं शस्त्रभृ ११ ७३ यो निक्षेपं नार्पय ८ १ ९ १ | लूनाहिसरटाना १२ ५७ यो यथा निक्षिपेद्ध ८ १८० लोकसंव्यवहारा ८ १३१ यो यदैषां गुणो यो वस्य प्रतिभू १२ २५ | लोकानन्यान् ३१५ ८ १५८ लोभः स्वप्नो १२ ३३ यो यावन्निह्नवी ८ ५ ९ | लोभात्सहस्रं ८ १२० यो येन पतितेनै ११ १८१ लोभान्मोहाद्भया ८ ११८ योऽरक्षन् बलिमा ८ ३०७ व यो लोभादधमो १० ९ ६ वत्सस्य ह्यभिश ८ ११६ यो वैश्यः स्या ११ १२ वधेनापि यदा ८ १३० योऽसाधुभ्यो ऽर्थं ११ १ ९ वध्यांश्च हन्युः १० ५६ योऽस्यात्मनः १२ १२ वनस्पतीनां सर्वेषां ८ २८५ वन्ध्याष्टनेऽधिवे ८१ रक्षणादार्यवृत्तानां २५३ वपनं मेखला ११ १५१ रक्षन्धर्मेण भूता रथं हरेत वाध्वर्युः रथाश्वं हस्तिनं राजधर्मान् ८ ३०६ वर स्वधर्मोविगु १० ९ ७ ८ २० ९ वरुणेन यया ९ ३०८ १० ९ ४ वर्णापेतमविज्ञानं १० ५७ ७ १ | वशापुत्रासु चैवं ८ २८

७ ९ २

मनुस्मृतिः अ ० श्लो ० । श्लोकः अ ० श्लो ० वसिष्ठविहितां ८ १४० विप्रस्य त्रिषु १० १० वस्त्रं पत्रमलङ्कारं २१ ९ विप्राणां वेदविदु ३३४ वाग्दण्डं प्रथमं ८ १२ ९ विभक्त: सह २१० वाग्दण्डोऽथ १२ १० विविधश्चैव १२ ७६ साग्दुष्टात्तस्करा ८ ३४५ विशिष्टं कुत्रचि वाग्दैवत्यैश्च चरुः ८ १०५ विश्वैश्च देवैः ११ or ३४ ma २ ९ वाणिज्यं काराये ८ ४१० विषघ्नरगदैश्चा २१८ वानस्पत्यं मूलफ ८ ३३ ९ सिस्रज्य ब्राह्मण: ८ ४१७ वान्ताश्युल्कामु १२ ७१ | वृको मगेभं १२ ६७ वार्षिकांश्चतुरो ९ ३०४ | वृद्धांश्च नित्यं ७ ३८ वासांसि मृत १० ५२ | वृषभैकादशा ११ ११६ वासो दद्याद्धयं ११ १३६ | वृषो हि भगवान् ८ १६ विंशतीशस्तु तत्स ७ ११७ | वेणुवैदलभाण्डा ८ ३२७ विक्रयाद्यो धनं ८ २०१ वेतनस्यैव चादा ८ T विक्रणीते परस्य ८ १ ९ ७ वेदशास्त्रार्थतत्त्व १२ १०२ विक्रोशन्त्यो ७ १४३ वेदाभ्यासं.... १२ ३१ विघुष्य तु हृतं ८ २३३ | वेदाभ्यास... १२ ८३ विशूद्रयोरेवमेव ८ २७७ वेदाभ्यासोऽन्व ११ २४५ विड्वराहखरोष्ट्र ११ १५४ वेदाभ्यासो ब्रा १० ८० विद्याधनं तुः यद्य ९ २०६ वेदोदितानां ११ २०३ विद्या शिल्पं १० ११६ वेन विनष्ट ७ ४१ विद्वांस्तु ब्राह्मणी ८ ३७ | वैदिके कर्मयोगे १२ ८७ विधवायां नियुक्त ६० | वैशेष्यात्प्रकृति १० ३ विधवायां नियो ९ ६२ वैश्यः सर्वस्वद ८ ३७५ विधाता शासि ११ ३५ वैश्यं प्रति तथै १० ७८ विधाय प्रोषिते ७५ | वैश्यवृत्तिमना १० १०१ विधाय वृत्तिं ९ ७४ | वैश्यवृत्यापि १० ८३ विधिवत्प्रतिगृह्या ९ ४२ | वैश्यशूद्रौ प्रय ८ ४१८ विनाद्भिरप्सु ११ २०२ | वैश्यश्चेत्क्षत्रि ८ ३८२. विप्रदुष्टां स्त्रियं ११ १७६ | वैश्यस्तु कृतस ९ ३२६ विप्रसेवैषशूद्रस्य १० १२२ | वैश्यात्तु जायते १० २३ w m

श्लो ० श्लोकः शुभाशुभफल ८ ९ | शुल्कस्थानं परिह २४ शल्कस्थानेन कुश १ शुष्काणि भुक्वा अ ० इ १२ ८ 4

अ ० वैश्यान्मागध १० १७ वैश्वोऽजीवन् १० व्यभिचारेण ११ ८ व्यवहारान् दिदृ व्यसनस्य च व्याधञ्छाकुनिका व्रात्यता बान्धव v ११ ७ ८ ५३ | शूद्रं तु कारये २६० शूद्रविट्क्षत्रविप्रा ८ ८ ११ ६२ शूद्रस्तु वृत्तिमा १० व्रात्यात्तु जायते १० २१ शूद्रस्य तु सवर्णै व्रात्यानां याजन ११ १ ९ ७ शूद्रादायोगवा १० व्रीहयः शालयो ३ ९ शूद्रायां ब्राह्मणा १० श शूद्रोगुप्तमगुप्त ८ शक्त: परजने ११ शूद्रो ब्राह्मणता १० शक्तेनापि १० २ ९ शोणितं..... ..... ताव ११ शतं ब्राह्मणमा २६७ | श्रुतवृत्ते विदि ७ शत्रुसेविनि मित्रे १८६ | श्रुतं देशञ्च ८ शनकैस्तु क्रिया १० ४३ श्रुतीरथर्वाङ्गिर ११ शब्दः स्पर्शश्च १२ ९ ८ श्रेयसः श्रेयसो ९ शय्याऽऽसनम ९ १७ श्रोत्रियं व्याधि ८ शरणागतं ११ १ ९ ८ श्रोत्रियः श्रोत्रियं श्रोत्रियं ८ शरीरकर्षणात् शरीरजै: कर्म ७ ११२ श्वमांसभिच्छ १० १२ १ ९ श्वसृगालखरैर्दृ ११ शस्त्रं द्विजातिभि ८ ३४८ | श्वसूकरखरोट्रा १२ शस्त्रास्त्रभृत्वं १० ७ ९ शाल्मलीफलके ८ ३ ९ ६ षण्णां तु कर्मणा १० शासनाद्वा विमो ८ ३१६ | षण्णामेषां तु १२ शिरोभिस्ते गृही ८ २५६ षष्ठं तु क्षेत्रजस ९ शिलोञ्छमप्याद १० ११२ षष्ठान्नकालता ११ शिष्टवा वा भू ११ ८२ शुक्तानि च कषा ११ १५३ | संयोगे पतितैर्ग १२ शुचिना सत्यस ७ ३१ । संरक्ष्यमाणो शुचिरुत्कृष्टशुश्र ३३५ संवत्सरं प्रतीक्षेत

७ ९ ४ मनुस्मृतिः

अ ० श्लो ० । श्लोकः अ ० श्लो ० संवत्सराभिशस्त ८ ३७३ सन्धिं दित्वा ९ २७६ संवत्सरेण ११ १८० सन्धिं तु द्विविधं ७ १३२ संशोध्य त्रि 67 १८५ सन्ध्यां योपास्य ७ २२३ संस्थितस्यानप ९ १ ९ ० सप्तकस्यास्य वर्ग ७ ५२ संहतान्योधयेद ७ १ ९ १ सप्त वित्तागमा १० ११५ सकामां दूषयंस्तु ८ ३६८ सप्ताङ्गस्येह राज्य ३ ९ ६ सकृज्यप्त्वास्य ११ २५० सप्तानां प्रकृतीना ९ २ ९ ५ सकृदशो निपतति ९ ४७ सभान्तः साक्षिणः ८ ७ ९ सङ्करापत्रकृत्या ११ १२५ सभाप्रपाषूपशा २६४ सङ्करे जातय १० ४० सभां वा न प्रधेष्ट ८ १३ सङ्कीर्णयोनयो १० २५ | समक्षदर्शनात्सा ८ ७४ सङ्क्रमध्वजयष्टी २८५ | सममब्राह्मणे ७ ८५ संग्रामेष्वनिवर्ति ७ ८८ समवर्णा ये १५६ से चेत्तु पथिसं ८ २ ९ ५ समवर्णे द्विजाती ८ २६ ९ सजातिजानन्त १० ४१ स महीमखिलां ६७ सताननुपरिक्रामे ७ १२२ समानयामकर्मा १६३ स तानुवाच.... १२ २ | समीक्ष्य स धृतः १ ९ सत्त्व ज्ञानं तमो १२ २६ समुत्सृजेद्राजमार्गे २८२ सत्वं रजस्तम १२ २४ समुद्रयान ८ १५७ सत्यं साक्ष्ये ८ ८१ | समैर्हि विषयं ८७ सत्यमर्थं च सप ८ ४५ समोत्तमाधमै ७ ८७ सत्यमुक्त्वा तु ११ १ ९ ६ सम्प्रीत्या भुज्य ८ १४६ सत्या न भाषा ८ १६४ सम्भवांश्च वियो १२ ७७ सत्येन पूयते सा ८ ८३ सम्भूय स्वानि ८ २११ सत्येन शापयेद्वि ८ ११३ सम्भोगो दृश्यते ८ २०० सदावप्सु तं घटं ११ १८७ सम्यङ्निविष्टदेश २५२ सदृशं तु प्रकुर्या ९ १६ ९ स यदि प्रतिपद्येत ८ १८३ सदृशं स्त्रीषु जाता १२५ स राजा पुरुषो ७ १७ सद्भिराचरितं च ८ ४६ सर्वं एव विकर्म २१४ सद्यः पतति १० ९ २ सर्वं वा रिक्था १५२ सन्धिञ्च विग्रह ७ १६० सर्वं कण्टकपापि २ ९ २

सर्वं कर्मेदमाय सर्वतः प्रतिगृ सर्वतो धर्मषड् सर्वभूतेषु चा सर्वमात्मनि सर्वस्नानि सर्ववर्णेषु तुल्या सर्वस्वं वेदवि सर्वाकरेष्वधी सर्वान् रसानपो सर्वासामेकपत्नी सर्वेण तु प्रय सवेषां विशि तु सर्वेषां विदि तु सर्वेषां धनजाता सर्वेषा..... षां सर्वेषा..... षामा सर्वेषामपि तु सर्वेषामप्यभावे सर्वेषामर्घिनो सर्वेषां ब्राह्मणो सर्वो दण्डजितो सर्वोपायैस्तथाकु सर्वषाः षड् यवो स विद्यादस्य सव्याहृतिप्रणव सह वाऽपि व्रजेद्यु सह सर्वाः समुत्प सहस्रं ब्राह्मणो सहस्रं ब्राह्मणो द सहासनमभिप्रे

अ ० २०५ सांवत्सरिकमाप्ते ७ १०२ | साक्षिणः सन्ति १० ३०४ | साख्यभावे तु ८ साक्ष्यभावे प्राणि ९ १ १२ ११८ साक्ष्येऽनुतं वदन् १२ सा चेत्पुन: प्रदु ४ ११ सा चेदक्षतयो १० ५ सान्तानिकं ७६ ११ सामन्ताश्चेन्मृ ६३ ११ सामन्तानामभा ८६ १० १८३ | सामादीनामुपा साम्ना दानेन ७१ ४८ सारासारञ्चमा सावित्रीञ्च २०२ ७ साहसे वर्तमानं ११४ ८४ | साहसेषु च सर्वेषु १२ सीताद्रव्यापहरणे १२ ८५ सीदद्भिः कुप्य २०२ सीमां प्रति समु १८८ सीमायामविषह्या २१० ८ सीमाविवादधर्मश्च १० २ २२ | सीमावृक्षांश्च. ७ १७७ सुखाभ्युदयिक ७ १३४ | सुबीजञ्चैव सुक्षे ८ सुरां पीत्वा ६७ ७ २४८ | सुरां वैमल ११ सुवर्णचौर: कौन २०६ ७ 61060 २१४ सुवर्णस्तेयकृद्विप्रः १ ) ३७८ सुक्ष्मेभ्योऽपिप्रस ८ २८३ सूतानामश्वसा ८ २८१ सूतो वैदेहक ८ अ ० 9 ) ८ ८ ८ ११ ११ ८ ८ ७ ७ ११ ८ ८ १० ८ ८ ८ 12 ८ १२ १० ११ ११ ११ or ११ or १० १० ७ ९ ५ श्लो ० ८० ५७ २५८ १८२ ८२ १७७ १७६ १ २६३ २५ ९ १० ९ १ ९ ८ ३३१ २२५ ३४६ ७२ २ ९ ३ ११३ २४५ २६५ २५६ ८८ ६ ९ ९ ० ९ ३ m α or 5 ४ ९ ९९ ४७ २६

2 ) ) 2 ( ७ ९ ६

मनुस्मृतिः सूत्रकार्पासकिण्वा सेनापतिबलाध्य सेनापत्यञ्च १२ सोऽग्निर्भवति ७ सोदर्यां विभजेरं ९ सोऽनुभूयासुखो १२ अ ० श्लो ० श्लोकः ८ ३२६ १ ) स्वयं वा शिश्न १८ ९ | स्वयंकृतश्च कार्यां १०० स्वयमेव तु यो ७ स्वराष्ट्रे न्याय २१२ | स्वर्गार्थमुभयार्थं १८ स्वावीर्याद्राज अ ० श्लो ० ११ १०४ 67 १६४ ८ १८६ ७ ३२ १० १२२ ११ ३२ सौमारौद्रं तु ११ सोऽसहायेन 67 सोऽस्य कार्याणि ८ १० स्वाम्यामात्यौपुरं १५४ | स्वदानाद्वर्णसंस ३० स्वानि कर्माणि कु ८ १७२ ८ ४२ २ ९ ४ स्कन्धेनादाय ३१५ स्वां प्रसूतिं चरित्रं ९ 67 स्त्रय स्पृशेदशेयः ८ ३५८ स्वेभ्योऽशेभ्यस्तु ९ ११८ स्त्रियां तु यद्भवे ९ १ ९ ८ | स्वेभ्यः स्वेभ्यस्तु १२ ७० स्त्रियाप्यसम्भवे ७० स्वे वे धर्मे निवि ७ ३५ स्त्रियोऽप्येतेन १२ ६ ९ ह स्त्रीणां साक्ष्यं ८ ६८ हत्वा गर्भमविज्ञा ११ ८७ स्त्रीपुंधर्मो ७ हत्वा लोकान ११ २६१ स्त्रीबालोन्मत्त ९ २३० हत्वा हंसं बला ११ १३५ स्त्रीष्वनन्तर १० हन्ति जातान ८ ९९ स्थानासमाभ्यां ११ २२४ | हरेत्तत्र नियुक्ता ९ १४५ स्थवरा: कृमि १२ ४२ हविष्यान्तीयम् ११ २५१ स्पृष्ट्वा दत्वा च १११४८ हस्तिनश्च तुरङ्ग १२ ४३ स्यन्दनाश्चैः समे ७ १ ९ २ | हिरण्यभूमि ७ २०८ स्यात्साहसं त्वन्व ८ ३३२ हिस्रा भवन्ति १२ ५ ९ स्वक्षेत्रे संस्कृता ९ १६६ हुत्वाग्नौ विधिव ११ ११ ९ स्वधर्मो विजय १० ११ ९ | हुङ्कारं ब्राह्मण ११ २०४ स्वभावेनैव यद् ८ ७८ 6

i