मनुस्मृति १ हरगोविन्द शास्त्री — पृष्ठ 831–840

७५१

अ ० श्लो ०

अ ० श्लो ० केतितस्तु यथान्यायम् केशग्रहान्प्रहारांश्च ३ १८० गृहस्थस्तु यदा पश्येत् ६ २ ८३ गृहे गुरावरण्ये वा ८३ केशान्तः षोडशे वर्षे केशान्तिको ब्राह्मणस्य कौशेयाविकयोरूषैः क्रव्यादाञ्छकुनान्सर्वान् क्रीत्वा स्वयं वाप्युत्पाद्य ६५ गोश्वोष्ट्रयानप्रासाद २०४ ४६ ग्रामघाते हिताभङ्गे ४ ११६ ५ ११ ९ ग्रामादाहृत्य वाश्नीयात् ६ २८ ११ ग्रीष्मे` पञ्चतपान्तु स्यात् २३ ३२ घ क्रुध्यन्तं न प्रतिक्रुध्येत् ४८ घ्राणेन सूकरो हन्ति m २५१ क्षत्रियं चैव सर्पं च ४ १३५ च क्षरन्ति सर्वा वैदिक्यः ८४ चक्रिणो दशमीस्थ्स्य १३८ क्षान्त्या शुध्यन्ति विद्वांसः ५ १०७ चतुरो ब्राह्मणस्याद्यान् २४ २ क्षेत्रं हिरण्यं गामश्वम् क्षौमवच्छङ्खशृङ्गाणाम् ख खञ्जो वा यदि वा काण: ३ गर्भाष्टमेऽब्दे कुर्वीत ग २४६ | चतुर्णामपि वर्णानाम् 5 १२० | चतुर्णामपि चैतेषाम् चतुर्थमायुषो भागम् २३२ | चतुर्थे मासि कर्तव्यम् चतुर्भिरपि चैवैतैः ३६ | चतुष्पात्सकलो धर्मः २० ९ | चत्वार्याहुः सहस्राणि २० ८ ३४ ९ १ ८१ गवा चान्नमुपाघ्रातम् ६ ९ गार्भैर्होमैर्जातकम २७ चराणामन्नमचरा: २ ९ गुच्छगुल्मं तु विविधम् ४८ चरूणां स्रुक्स्रुवाणां च ५ ११७ गुणांश्च सूपशाकाद्यान् २१६ चाण्डालश्च वराहश्च २२ ९ गुरुणानुमतः स्नात्वा ४ चान्द्रायणविधानैवा २० 5 २ गुरुपत्नी तु युवतिः गुरुवत्प्रतिपूज्याः स्युः गुरुषु त्वभ्यतीतेषु गुरून्भृत्यांश्चोज्जिहीर्षन् गुरोः कुले न भिक्षेत गुरोः प्रेतस्य शिष्यस्तु गुरोर्गुरौ संनिहिते गुरोर्यत्र परीवादः २१० | चिकित्सकान्देवलकान् २१२ चिकित्सकस्य मृगयोः ४ २१२ १४२ २५२ चिरस्थितमपि त्वाद्यम् २५ २५१ | चूडाकर्म द्विजातीनाम् ३५ १८४ | चैलवञ्चर्मणां शुद्धिः ११ ९ ६४ चोरैरुपप्लुते ग्रामे ४ ११८ २०५ चोदितो गुरुणा नित्यम् ३ १ ९ १ २००

७५२

छत्राकं विड्वराहं च छायायामन्धकारे वा छाया स्वा दासवर्गश्च जगतश्च समुत्पत्तिम् जटिलं चानधीयानम् छ ज जननेऽप्येवमेव स्यात् जपोऽहुतो हुतो होम: जप्येनैव तु संसिध्येत् जराशोकसमाविष्टम् जामयोत्सरसां लोके ६४ ८७ ७७ १८३ मनुस्मृतिः अ ० श्लो ० । श्लोकः or m 5 r तत्र ये भोजनीयाः स्युः १ ९ | तदण्डमभवद्धैमम् ५१ तदाविशन्ति भूतानि १८५ तद्वै युगसहस्रान्तम् १११ १४१ ६१ तपः परं कृतयुगे तपस्तप्त्वासृजद्यं तु तपो वाचं रतिं चैव तपोविशेषैर्विविधैः तमसा बहुरूपेण तमोऽयं तु समाश्रित्य तं प्रतीतं स्वधर्मेण तपोनित्यं प्रियं कुर्यात् अ ० ' m ज्ञातिभ्यो द्रविणं दत्वा ३१ तस्मादविद्वान्बिभियात् ४ ज्ञाननिष्ठा द्विजाः केचित् २ १३४ तस्माद्धर्मे सहायार्थम् ४ ज्ञाननिष्ठेषु कव्यानि १३५ तस्मिन्देशे य आचारः २ ज्ञानं तपोऽग्निराहारः १०४ तस्मिन्नण्डे स भगवान् १ ज्ञानेनैवापरे विप्राः २४ तस्मिन्स्वपति तु स्वस्थे ज्ञानोत्कृष्टाय देपानि १२२ तस्य कर्मविवेकार्थम् ज्यायांसमनयोर्विद्यात् १२७ तस्य सोऽहर्निशस्यान्ते ज्योतिषश्च विकुर्वाणात् ७८ तां विवर्जयतस्तस्य ड डिम्बाहवहतानां च तं हि स्वयम्भूः स्वादास्यात् १ ९ ५ ताडयित्वा तृणेनापि तान्प्रजापतिराहैत्य त तापसेष्वेव विप्रेषु ९ ४ ताभ्यां स शकलाभ्यां च १ त एव हि त्रयो लोका तं चेदभ्युदियात्सूर्यः २ २३० तामिस्रमन्धतामिस्रम् ४ २२० ततः स्वयंभूर्भगवान् ततस्तथा स तेनोक्तः ततो भुक्तवतां तेषाम् १ ६० ३ २४३ ताम्राय: कांस्यरैत्यानाम् तासां क्रमेण सर्वासाम् तासामाद्याश्चतस्रस्तु तिरस्कृत्योच्चरेत्काष्ठं ५ MM X तत्र यद्ब्रह्मजन्मास्य ३ १७० तिलैर्त्रीहियवैर्माषैः ४ ३

७५३

अ ० श्लो ०

अ ० श्लो ० तृणानि भूमिरुदकम् ९ १ दश मासांस्तु तृप्यन्ति ३ २७० ते तमर्थमपृच्छन्त १५२ दशलक्षणकं धर्मम् ९ ४ ` तु तेषां तु समवेतानाम् १३ ९ दशलक्षणानि धर्मस्य ९ ३ तेषां त्रयाणां शुश्रूषा २२ ९ दशसूनासमं चक्रम् ८५ तेषां त्ववयवान्सूक्ष्मान् १६ दश सूनासहस्राणि ८६ तेषां दत्त्वा तु हस्तेषु २२२ दशाब्दारव्यं पौरसख्यम् २ १३४ तेषामनुपरोधेन २३६ दशाहं शावमाशौचम् ५ ५ ९ तेषामारक्षभूतं तु २०४ दह्यन्ते ध्यायमानानाम् ७१ तेषामिदं तु सप्तानाम् १ ९ दातारो नोऽभिवर्धन्ताम् m २५ ९ तेषामुदकमानीय २१० तेषु सम्यग्वर्तमानः तैजसानां मणीनां च त्यजेदाश्वयुजे मासि त्रिणाचिकेतः पञ्चाग्निः त्रिभ्य एव तु वेदेभ्यः 5 ११० T १५ दातृन्प्रतिग्रहीतॄंश्च दानधर्मे निषेवेत दाराधिगमनं चैव १३३ २२७ दाराग्निहोत्रसंयोगम् १७४ ११२ १८५ दिवाकीर्तिमुदक्यां च ८४ ७७ | दुराचारो हि पुरुष: १५७ त्रिराचामेदपः पूर्वम् १३७ | दूरत्थो नार्चयेदेनम् २०२ त्रिरात्रमाहुराशौचम् ७ ९ दूरादावसथान्मूत्रम् १५१ त्रिष्वप्येतेषु दत्तं हि १ ९ ३ दूरादाहृत्य समिध: १८६ त्रिष्वप्रमाद्यन्नेतेषु २३२ दूरादेव परीक्षेत १३० त्रिष्वेतेष्वितिकृत्यं हि २३७ | दूषितोऽसि चरेद्धर्यं ६६ त्रींस्तु तस्माद्धविःशेषात् ३ २१५ दृढ़कारी मृदुर्दान्तः २४६ त्रीणि देवाः पवित्राणि ५ १२५ दृष्टिपूतं न्यसेत्पादम् ४६ त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि २३५ देवकार्याणि जातीनां २०३ त्वमेको ह्यस्य सर्वस्य दक्षिणेन मृतं शूद्रम् 5 दधि भक्ष्यं च शुक्तेषु दन्तजातेऽनुजाते च 5 दर्भाः पवित्रं पूर्वाह्नः दश पूर्वापरान्वश्यान् ३ ९ १ देवताभ्यस्तु तद्धुत्वा १० देवानृषीन्मनुष्यांश्च ५८ देशधर्माञ्जातिधर्मान् २५६ | देहादुत्क्रमणं चैव ३७ | दैत्यदानवयक्षाणाम् ३ देवतातिथिभृत्यानाम् ३ ६२ देवतानां गुरो राज्ञः १३० १२ १०७ ११८ ६३ m १८६

७५४

दैवतान्यभिगच्छेत्तु मनुस्मृतिः अ ० श्लो ० । श्लोकः ४१५३ अ ० श्लो ० न तथैतानि शक्यन्ते ९ ६ दैवपित्र्यातिथेयानि १८ न तादृशं भवत्येनः ३४ दैवाद्यन्तं तदीहेत १ ९ ५ न तापसैर्ब्राह्मणैवा ५१ दैविकानां युगानां तु ७२ न तिष्ठति तु यः पूर्वो १०३ दैवे राज्यहनी वर्षम् ६७ न तेन वृद्धो भवति १५६ दैवोढाजः सुतश्चैव ३८ नदीकूलं यथा वृक्षः ७८ द्यूतं च जनवादं च द्रवाणां चैव सर्वेषाम् १७ ९ नदीषु देवखातेषु २०३ ५११४ न द्रव्याणामविज्ञाय ४ १८७ द्वावेव वर्जयेन्नित्यम् ४ १२७ न धर्मस्यापदेशेन १ ९ ८ द्विधा कृत्वात्मनो देहम् ३२ न नृत्येदथवा गायेत् ४६४ द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीन् ११५ न पाणिपादचपलः १७७ द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन २५८ न पादौ धावयेत्कांस्ये ६५ ध न पूर्वं गुरवे किंचित् ४४५ धनुःशराणां कर्ता च १५० न पैतृयज्ञियो यज्ञः २७२ धर्मं शनैः संचिनुयात् २३८ न फालकृष्टमश्नीयात् १६ धर्मध्वजी सदा लुब्धः ४ १६५ न फालकृष्टे न जले ४६ धर्मप्रधानं पुरुषम् ४ २८३ न ब्राह्मणक्षत्रिययोः १४ धमार्थं येन दत्तं स्यात् ८ २१२ न ब्राह्मणं परीक्षेत १३ ९ धर्मार्थौ यत्र न स्याताम् २ ११२ न ब्राह्मणस्य त्वतिथिः १०० धर्मार्थावुच्यते श्रेयः २२४ न भक्षयति तो मांसम् ५० धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयम् ६ ९ २ न भक्षयेदेकचरान् ७० ध्यानिकं सर्वमेवैतत् ८२ न भुञ्जीतोद्धृतस्नेहम् ६२ ध्रियमाणे तु पितरि २१० न भोजनार्थं स्वे विप्रः m ९९ न न मांसभक्षणे दोषः ५६ न कदाचिद्विजे तस्मात् ४ १६ ९ न मृल्लोष्ठं च मुद्रीयात् ४ ७० न कन्यायाः पिता विद्वान् ३ ५१ न राज्ञः प्रतिगृहणीयात् ४ ८४ न कुर्वीत वृथाचेष्टाम् ५३ न राज्ञामघदोषोऽस्ति ९ २ नक्तं चात्रं समश्नीयात् १ ९ नर्क्षवृक्षनदीनाम्नीं न चोत्पातनिमित्ताभ्याम् ६ ५० न लंघयेद्वत्सतन्त्रीं ३८ न जातु काम कामानाम् २ ९ ४ न लोकवृत्तं वर्तेत ११

७५५

न वर्धयेदघाहानि न वारयेद्गां धयन्तीम् न वार्यपि प्रयच्छेत्तु न विगर्ह्य कथां कुर्यात् ४ न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु अ ० श्लो ०

अ ० श्लो ० ८३ नाद्यादविधिना मासम् ३३ ५ ९ नाधर्मश्चरितो लोके १७२ १ ९ २ नाधार्मिके वसेद्ग्रामे ६० ७२ नाधीयीत श्मशानान्ते १६ ४१०३ नाधीयीताश्वमारूढः २० न विवादे न कलहे १२१ नानिष्ट्वा नवसस्येष्ट्या २७ न विस्मयेत तपसा ४ २७६ नान्नमद्यादेकवासा ४५ न वै स्वयं तदश्नीयात् १०६ नान्योत्पन्ना प्रजास्तीह 5 १६० न शूद्रराज्ये निवसेत् ४ ६१ नापृष्टः कस्यचिद्ब्रूयात् ११० न शूद्राय मतिं दद्यात् ४ ८० नाप्सु मूत्रं पुरीषं वा ५६ नश्यन्ति हव्यकव्यानि ८७ नाब्राह्मणे गुरौ शिष्यः ४२ न श्राद्धे भोजयेन्मित्रम् १२८ नाभिनन्देत मरणम् ४५ न संवसेच्च पतितैः ४ ७ ९ नाभिव्याहारयेद् ब्रहुम् १७२ न संहताभ्यां पाणिभ्याम् ४ ८२ नामधेयं दशम्यां तु ३० न ससत्वेषु गर्तेषु ४७ नामधेयस्य ये केचित् १२३ नदीसन्नपि धर्मेण ४ १७१ नामुत्र हि सहायार्थम् २३ ९ न सीदेत् स्नातको विप्रः ४ ३४ नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहम् ८६ न स्नानमाचरेद्भुक्त्वा ४ १२ ९ नारुन्तुदः स्यादार्तोऽपि १६१ न स्पृशेत्पाणिनोच्छिष्टः ४ १८२ | नाविनीतैर्व्रजेद्धुर्यैः ६७ न हायनैर्न पलितैः १५४ नाविस्पष्टमधीयीत ९९ न हीदृशमनायुष्यम् १३४ नाश्नन्ति पितरस्तस्य २४ ९ नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां ४८ नाश्नीयाद्भार्यया सार्धम् ४ ४३ नाक्षैः क्रीडेत्कदाचित्तु ७४ नाश्नीयात्संधिवेलायाम् ५५ नाग्निं मुखेनोपधमेत् ५३ नाश्रोत्रियतते यज्ञे ४ २०५ नाञ्जयन्ती स्वके नेत्रे ४४ नास्तिक्यं वेदनिन्दां च ४ १६३ नातिकल्यं नातिसायम् नात्ता दुष्यत्यदन्नाद्यान् नात्मानमवमन्यन्ते नात्रिवर्षस्य कर्तव्या नाद्याच्छूद्रस्य पक्वान्नम्. १४० नास्ति स्त्रीणां पृथग्यज्ञः १५३ ३० नास्य कार्योऽग्निसंस्कारः ५ ६८ १३७ | नास्रमापातयेज्जातु २१ ९ 5 ७० नित्यं शुद्धः कारुहस्तः २७ २२३ नित्यं स्नात्वा शुचिः कुर्याः २ १७६

७५६ ७८ परकीयनिपानेषु १७ ९ परदारेषु जायेते

मनुस्मृतिः अ ० श्लो ० श्लोकः अ ० नित्यमास्यं शुचि स्त्रीणां ५ १२८ पञ्चैतान्यो महायज्ञान् ३ नित्यमुद्धृतपाणिः स्यात् २ १ ९ ३ पतिं या नाभिचरति 5 निन्दास्वष्टासु चान्यासु ५० पतिव्रता धर्मपत्नी m निमन्त्रितो द्विजः पित्र्ये निमन्त्रितान्हि पितरः ३ निमेषा दश चाष्टौ च नियुक्तस्तु यथान्यायम् निरस्य तु पुमाञ्छुक्रम् निर्घाते भूमिचलने ४ निर्दश ज्ञातिमरणम् m निर्लेपं काञ्चनं भाण्डम् ५ निषेकादिश्मशानान्तः निषेकादीनि कर्माणि X नीचं शय्यासनं चास्य नीहारे बाणशब्दे च नृणामकृतचूडानाम् नेहेतार्थान्प्रसङ्गेन नैकग्रामीणमतिथिम् X नैतैरपूतैर्विधिवत् नैत्यके नास्त्यनध्यायः २ नोच्छिष्टं कस्यचिद्दद्यात् नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्याः ५ नोदाहरेदस्य नाम नोद्वहेत्कपिलां कन्याम् नोपगच्छेत् प्रमत्तोऽपि ४ न्युप्य पिण्डांस्ततस्तांस्तु ३ पक्षिजग्धं गवाघ्रातम् पञ्च सूना गृहस्थस्य पञ्चानां त्रिषु वर्णेषु ६४ परपत्नीति तु स्त्री स्यात् २ ३५ परस्य दण्डं नोद्यच्छेत् ६३ पराङ्मुखस्याभिमुखः १०५ परित्यजेदर्थक ७६ परिवित्तिः परिवेत्ता ११२ परीवादात्स्वरो भवति १६ पशवश्च मृगाश्चैव १४२ पशुमण्डूकमार्जार २ ९ ८ पशूनां रक्षणं दानम् ११३ पांसुवर्षे दिशां दाहे ६६ पाठीनरोहितावाद्यौ १५ पाणिग्राहस्य साध्वी स्त्री ९ ३ पाणिभ्यां तूपसंगृह्य ४० पाषण्डमाश्रितानां च १०६ पाषण्डिनो विकर्मस्थान् ५६ पिण्डनिर्वपणं केचित् ५ 5 १३ ९ पिण्डेभ्यस्त्वल्पिकां मात्रां ३ १ ९९ पितामहो वा तच्छ्राद्धम् ३ mm ३ m ८ पिता यस्य तु वृत्तः स्यात् २ ४० पिता वै गार्हपत्योऽग्निः २०६ पितुर्भगिन्यां मातुश्च पितृभिर्भ्रातृभिश्चैताः १२३ पितृयज्ञं तु निर्वर्त्य ५८ पितृणां मासिकं श्राद्धम् १२७ पित्रा भर्त्रा सुतैर्वापि १ ५

७५७

पित्रा विवदमानश्च पित्र्ये रात्र्यहनी मासः अ ० श्लो ०

अ ० श्लो ० १४ ९ प्राचीनावीतिना सम्यक् ३ २६ ९ ६३ प्राजापत्यां निरुप्येष्टिम् u पित्र्ये स्वदितमित्येव २४४ प्राणस्यान्नमिदं सर्वं ५ पिशुनानृतिनोश्चान्नम् ४२१४ प्राणायामा ब्राह्मणस्य t ३८ २८ ७० पुनाति पङ्क्तिं वंश्यांश्च १ १०५ प्राणायामैर्दहेद्दोषान् ७२ पुमान्पुंसोऽधिके शुक्रे ३ ४ ९ प्राणि वा यदि वाऽप्राणि ४ ११७ पुष्पमूलफलैर्वापि २०२ प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु ४ १०६ पुष्पे तु छन्दसां कुर्यात् ४ ९ ६ | प्रियेषु स्वेषु सुकृतम् ur ७ ९ पूजयेदशनं नित्यम् ५४ प्रेतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि ५७ पूजितं ह्यशनं नित्यम् ५५ प्रेते राजनि सज्योतिः ८१ पूयं चिकित्सकस्यान्नम् ४ २२० प्रेत्येह चेदृशा विप्राः १ ९९ पूर्वो सन्ध्यां जपस्तिष्ठेत् २ १०१ प्रेपयो ग्रामस्य राज्ञश्च _१४३ पूर्वो संध्यां जपंस्तिष्ठन् २ १०२ पूर्वेद्युरपरेद्युवा ३ १७७ प्रोक्षणात्तृणकाष्ठं च प्रोक्षितं भक्षयेन्मांसम् ५१२१ 5 २७ पृथक्पृथग्वा मिश्रौ वा २६ फ पृष्ट्वा स्वदितमित्येवम् २४१ फलं कतकवृक्षस्य w ६७ पृष्ठवास्तुनि कुर्वीत ८१ फलमूलाशनैर्मेध्यैः पौविकी स स्मरञ्जातिम् १४ ९ बda प्रक्षाल्य हस्तावाचभ्य प्रजानां रक्षणं दानम् २५४ वकं चैव बलाकां च ८ ९ | बभूवुर्हि पुरोडाशा: 5 5 ५४ १४ २३ xm प्रतिगृह्य द्विजो विद्वान् ४ ११० वालः समानजन्मा वा २०८ प्रतिग्रह्येप्सितं दण्डम् ४८ बालया वा युवत्या वा १४७ प्रतिग्रहसमर्थोऽपि १८६ बालातपः प्रेतधूमः ६ ९ प्रतिवाताऽनुवाते च २०३ बाले देशान्तरस्थे च ७७ प्रतिश्रवणसंभाषे १ ९ ५ बाल्ये पितुर्वशे तिष्ठेत् १४६ प्रतुदान्जालपादांश्च १३ बुद्धिवृद्धिकराण्याशु १ ९ प्रत्यग्निं प्रतिसूर्यं च ५२ बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैषाम् ९ १ प्रथिता प्रेतकृत्यैषा ११७ ब्रह्मचारी गृहस्थश्च ८७ प्राक्कूलान्पर्युपासीनः ७५ ब्रह्मणः प्रणवं कुर्यात् ७४ प्राङ् नाभिवर्धनात्पुंसः २ ९ ब्रह्म यस्त्वननुज्ञातम् ११६ मनु I- 52

७५८

मनुस्मृतिः अ ० श्लो ० । श्लोकः अ ० श्लो ० ब्रह्मवर्चसकामस्य ३७ ब्रह्मारंभेऽवसाने च ७१ भो: शब्दं कीर्तयेदन्ते भ्रातुर्भार्योपसंग्राह्या ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेत् १२७ भ्रातुर्मृतस्य भार्यायाम् m ब्राह्मणं दशवर्षे तु १३५ भ्रामरी गण्डमाली च ब्राह्मणं भिक्षुकं वापि २३३ भ्रूणनावेक्षितं चैव MY XX १२४ _१३२ १६३ १५१ २०८ ब्राह्मणस्यैव कर्मैतत् १ ९ ० म ब्राह्मणायावगूर्यैव ४ १६५ मक्षिका विप्रुषश्छाया १३१ ब्राह्मणेषु च विद्वांसः ९ ७ मङ्गलाचारयुक्तः स्यात् ४ १४५ ब्राह्मणो जायमानो हि ९९ मङ्गलाचारयुक्तानाम् ४ १४६ ब्राह्मणो बैल्वपालाशौ ४५ मङ्गलार्थे स्वस्त्ययनम् १५२ ब्राह्मस्य जन्मन: कता १५० मङ्गल्यं ब्राह्मणस्य स्यात् २ ३१ ब्राह्मस्य तु क्षपाहस्य ६८ मत्तक्रुद्धातुराणां च ४ २०७ ब्राह्मादिषु विवाहेषु ३ ९ मधुपर्के च यज्ञे च ४१ ब्राह्मेण विप्रस्तीर्थेन ब्राह्मे मुहूर्ते बुध्येत ब्राह्मो दैवस्तथैवार्षः भ ५८ मध्यंदिनेऽर्धरात्रे वा ७ १५१ ४ ९ २ | मनःसृष्टिं विकुरुते ७५ m २१ मनुमेकाग्रमासीनं मनोर्हिरण्यगर्भस्य १ १८४ भक्ष्यं भोज्यं च विविधम् ३ २१७ मन्वन्तराण्यसंख्यानि ८० भगवन् सर्ववर्णानाम् १ २ | मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ ३५ भद्रं भद्रमिति ब्रूयात् ४ १३ ९ मरुद्भ्य इति तु द्वारि ७८ भवत्पूर्वे चरेद्भैक्षम् ४ ९ महर्षिपितृदेवानाम् २५७ भार्यायै पूर्वमारिण्यै १६६ महान्तमेव चात्मानम् १५ भिक्षामप्युदपात्रं वा ८६ महान्त्यपि समृद्धानि I भुक्तवत्स्वथ विप्रेषु १०६ मांसभक्षयितामुत्र ५५ भुक्त्वातोऽन्यतमस्यान्नम् ४ २२२ मातरं वा स्वसारं वा ५० भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः ९ ६ | मातापितृभ्यां जामीभिः १८० भूमिदो भूमिमाप्नोति २३ मातामहं मातुलं च १३८ भूमौ विपरिवर्तेत २२ मातुरग्रेऽधिजननम् १६ ९ भृतकाध्यापको यश्च १४६ मातुलांश्च पितृव्यांश्च १३० भैक्षेण वर्तयेन्नित्यम् १८८ मातृष्वसा मातुलानी १३१

अ ० श्लो ०

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा २ २१५ मार्जनं यत्र पात्राणाम् ११६ मुखालाभे तु कर्तव्या २ २४३ मुण्डो वा जटिलो वा स्यात् २ २१ ९ मुन्यन्नानि पयः सोमः ३ २४७ मुन्यन्नैर्विविधैर्मेध्यैः मूत्रोच्चारसमुत्सर्गम् ५ ५० मृतं शरीरमुत्सृज्य २४१ यथा काष्ठमयो हस्ती यत्तत्कारणमव्यक्तम् यत्तु वाणिजके दत्तम् यत्नेन भोजयेच्छ्राद्धे यत्पुण्यफलमाप्नोति यत्प्राग्द्वादशसाहस्रम् यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते यथर्तुलिङ्गान्यृतवः अ ०+ १ or m m m M or 2 मृते भर्तरि साध्वी स्त्री ५ ६० यथा खनन्खनित्रेण मृत्तोयैः शुद्ध्यते शोध्यम् ४ १०८ यथा चैवापरः पक्षः मृदं गां दैवतं विप्रम् ४ ३ ९ यथा नदीनदाः सर्वे मृध्यन्ति ये चोपपतिम् २१७ यथा प्लवेनौपलेन मेखलामजिनं दण्डम् ६४ यथा यथा हि पुरुषः मैत्रं प्रसाधनं स्नानम् ४ १५२ यथा वायुं समाश्रित्य ४२ यथाशास्त्रं तु कृत्वैवम् ४ मौञ्जी त्रिवृत्समा श्लक्ष्णा २ य यः कश्चित्कस्यचिद्धर्मः य: संगतानि कुरुते m यः स्वाध्यायमधीतेऽब्दम् २ य आवृणोत्यवितथम् यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथेरिणे बीजमुप्त्वा १३० यथोदितेन विधिना ४ १०७ यदाणुमात्रिको भूत्वा १४४ यदा भावेन भवति यक्षरक्षः पिशाचांश्च ३७ यदा स देवो जागति यज्ञाय जग्धिर्मांसस्य ३१ यदि त्वतिथिधर्मेण यज्ञार्थे ब्राह्मणैर्वध्या २२ यदि त्वात्यन्तिकं वासम् २ यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः ३ ९ यदि नात्मनि पुत्रेषु यज्ञे तु वितते सम्यक् २८ यदि स्त्री यद्यवरजः यज्ञोऽनृतेन क्षरति ४ २३ ९ | यदेतत्परिसंख्यातम् यत्कर्म कुर्वतोऽस्य स्यात् ४ १६१ यदेव तर्पयत्यद्भिः यत्किंचित्स्नेहसंयुक्तम् ५ २४ यद्व्यायति यत्कुरुते यत्किंचिदपि दातव्यम् ४ यत्किंचिन्मधुना मिश्रम् ३ २२८ यद्भक्ष्यं स्यात्ततो दद्यात् ६ २६३ यद्यत्परवंश कर्म ४

७६०

यद्यद्ददाति विधिवत् यद्यद्रोचेत विप्रेभ्यः यद्यन्नमत्ति तेषां तु यद्यस्य विहितं चम यद्वेष्टितशिरा भुंक्ते यन्मूर्त्यवयवाः सूक्ष्माः यमान्सेवेत सततम् ४ यदि हि स्त्री न रोचेत यं मातापितरौ क्लेशम् यश्चापि धर्मसमयात् यश्चैतान्प्राप्नुयात्सर्वान् यस्मास्त्रयोऽप्याश्रमिणः ६ यस्मादण्वपि भूतानाम् यस्मादुत्पत्तिरेतेषाम् यस्मै दद्यात्पिता त्वेनाम् ५ यस्य मित्रप्रधानानि यस्य वाङ्मनसी शुद्धे यस्यास्येन सदाश्नन्ति यात्रामात्रप्रसिद्ध्यर्थं यादृशोऽस्य भवेदात्मा यानशय्यासनान्यस्य यानशय्याप्रदोभार्याम् यावः संस्पृशेदङ्गैः यावतो ग्रसते ग्रासान् यावत्रयस्ते जीवेयुः यावदुष्मा भवत्यन्नम् यावदेकानुदिष्टस्य यावन्ति पशुरोमाणि यावन्नपैत्यमेध्याक्तात् या वेदविहिता हिंसा मनुस्मृतिः युक्षु कुर्वन्दिनर्क्षेषु २१ युगपत्तु प्रलीयन्ते १०१ युग्मासु पुत्रा जायन्ते १७४ येन येन तु भावेन २२८ येनास्य पितरो याता: १७ ये पाकयज्ञाश्चत्वारः २०४ ये वकव्रतिनो विप्राः ५१ येषां तु यादृशं कम २२७ ये स्तेनपतितक्लीवाः ९ ५ यो दत्त्वा सर्वभूतेभ्यः योऽधीतेऽहन्यहन्येताम् योऽनधीत्य द्विजो वेदान् यो न वेत्त्यभिवादस्य ६८ ४० ४० १ ९ ३ योऽन्यथा सन्तमात्मानम् १४ ९ यो बन्धनवधक्लेशान् १२ ९ यो यस्य धर्म्या वर्णस्य ९ ६० यो यस्य मांसमश्नाति ९ ५ यो यस्यैषां विवाहानाम् ३ १५४ योऽर्चितं प्रतिगृह यो राज्ञः प्रतिगृहृणाति २०२ योऽवमन्येत ते मूले २३२ योऽसावतीन्द्रियग्राह्यः योऽहिंसकानि भूतानि १६८ १२३ यो ह्यस्य धर्ममाचष्टे २३५ र २२७ रजसाभिप्लुतां नारीम् १११ राजतैर्भाजनैरेषाम् ३८ राजतो धनमन्विच्छेत् १२४ ४४ । राजर्त्विक्स्नातकगुरून् भी अ ० श्लो ० । श्लोकः २६५ यासां नाददते शुल्कम्