Part III Mahamanglik pitrswarup — पृष्ठ 591–596
महामाङ्गलिक पितृ स्वरूप आत्म विज्ञानोपनिषत् - मोतीलाल शास्त्री ३ · पृष्ठ 591–596
पृष्ठ 591
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
शौचविज्ञानोपनिषत् प्रसूतिकापत्यनुगताशौचदिनपरिमाण परिलेखः ---निमित्ते स्पर्शाशौचम् कर्माशौचम गर्भस्रावे सचैल स्नानम् गर्भपाते सचैलस्नानम् - तथा पुत्रप्रस सचैलस्नानं तथा १० सचैल स्नानं तथा १० सचैल स्नानं तथा ३ परपूर्वायाः प्रसवे सचैल स्नानं तथा ३ परंगतायाः प्रसवे सचैल स्नानं तथा ३ चंगतायाः प्रसवे सचैलस्नानं तथा G परिशिष्टपरिलेख: -निमित्तमासाः वर्णभदेन मरणाशौचदिनानि | १-६-७-२१ २५-७५ ७६ ब्राह्मणानाम् सद्यः १ ३ १० क्षत्रियाणाम् सद्यः ६ १२ वैश्यानाम् सद्यः ३ ६ १५ शूद्राणाम् सद्यः ५ १२ ३० ५२६
पृष्ठ 592
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
शिशुमरणे - शौचदिनानि श्राद्धविज्ञान मातुः पित्रादीनाम् सपिण्डानाम्: ( १ ) जननात् प्राक् ( २ ) नालोच्छेदात् प्राक् ० ० ० ( ३ ) - दशाहात् प्राक् ० ० ( ४ ) - द्वाद्वशाद्दात् प्राक् १ १ सद्यः ) - षण्मासात् प्राक्-१ १ सद्यः ( ६ ) - दन्तजननात् - प्राक् । ३ ३ सद्यः षष्ठमासात् - याचतुर्विंशमासंमरणे - आशौचदिनानि खनने द ब्राह्मणानाम् १ ३ क्षत्रियाणाम् २ ६ वैश्यानाम् ३ ६ १२ ५ शूद्राणाम् तृतीयवर्षे - शौच दिनानि अकृतचूड़कर कृतचूड़करणे मातापित्रोः सपिण्डानाम सर्वेषाम् ब्राह्मणानाम् ३ १. ३ क्षत्रियाणाम् ६ २ ६ वैश्यानाम् ह है शूद्राणाम् १२ ५ १२ ५३०
पृष्ठ 593
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
शौचविज्ञानोपनिषत् तृतीयवर्षादूर्ध्वं पञ्चसप्ततिमासात्प्राक् कृतचूड़स्य - प्रकृतचूड़स्य वा मरणे - आशौच दिनानि ब्राह्मणानाम् क्षत्रियाणाम् वैश्यानाम् शूद्राणाम् पञ्चमप्ततिमासा दूर्ध्वमनुपनीतमरणे शौच दिनानि ६ ६ १२ कर्मप्रधानानाम् कालप्रधानानाम् ब्राह्मणानाम् ३ १० क्षत्रियाणाम् ६ १२ वैश्यानाम् है १५ शूद्राणाम् १२ ३० सपिण्डानाम् सकुल्यानाम् सोदकानाम् सगोत्रनाम् ब्राह्मणानाम् १० ३ १ ॥ सद्यः क्षत्रियाणाम् १२ ३ || सद्यः वैश्यानाम् १४ ३ १ ॥ सद्यः शूद्राणाम् ३० ३ १ ॥ सद्यः ५३१
पृष्ठ 594
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
श्राद्धविज्ञान सच्छूद्राणाम् विवाहितानाम् विवाहितानाम् विवाहितानाम् असच्छूद्राणाम् विवाहितानाम् ( १ ) षष्ठमासान्तम् ० ० ० ( २ ) द्विर्षातम् ३ ३ ५ ( ३ ) त्रिवर्षान्तम् ३ ३ १२ ( ४ ) पञ्चवर्षान्तम् ३ ३ १२ सद्यः खनने, १२ दहने ५ सपि ०, १२ मातापित्रोः १२ ( ५ ) षष्टवर्षान्तम् १२ १२ १२ १२ ( ६ ) षोडशवर्षान्तिम १२ १५ १२ १२ वा ०, ३० वा ० ( ७ ) यावज्जीवनम् ३० १५ १५ ३० * प्रकरणोपसंहार-शान्तिः । शान्ति:!! शान्तिः!!! स्वस्तिर्भवतु किस शौच का सम्बन्ध कितने दिन पर्यन्त रहता है?, ब्राह्मण - क्षत्रिय - वैश्य - सच्छूद्र, अच्छूद्र, आदि वर्ण - वर्णप्रजा में जनन - मरण - क्रिया - संसर्ग द्वारा उत्पन्न आशौच काल में क्या व्यवस्था है?, इत्यादि सब प्रश्न धर्मशास्त्रद्वारा सर्वथा निर्णीत हैं । पितृतत्त्व से सम्बन्ध होने के कारण प्रकृत श्राद्धविज्ञान- निबन्ध में हमनें शौच के सम्बन्ध में केवल उन्हीं विषयों का दिग्दर्शन कराया है, जिनका श्रद्धासूत्र से घनिष्ठ सम्बन्ध है । आशौच की उपपत्ति ही हमारे इस प्रकरण का मुख्य लक्ष्य रहा है । आशौचेतिकर्त्तव्यता निबन्धग्रन्थों से ज्ञातव्य है । अपनी श्रद्धालु प्रजा के अतिरिक्त उन भारतीय बन्धुओं की सेवा में प्रस्तुत प्रकरण उपस्थित करते हुए हम उन से साग्रह निवेदन करेंगे कि वे आवेश में पड़ कर एक हेलया आर्षधर्म - सिद्धान्तों का उपहास न करें । अपितु स्थिरबुद्धि से धर्मा की उपयोगिता - अनुपयोगिता की मीमांसा करने के अनन्तर ही किसी निर्णय पर पहुँचने का कष्ट करें 1 । श्राद्धदेवता से यही प्रार्थना करते हुए कि, वे अनुग्रह कर इन भ्रान्त बन्धुओं में श्रद्धा का धान कर इन्हें सन्मार्ग प्रदर्शन करावें, प्रकृत प्रकरण उरत हो रहा है । शान्तिः! शान्तिः!! शान्तिः!!! X समाप्ता चेयमाशौचविज्ञानोपनिषत् " शौचं करोत्यनया शुचिदेवता " ५३२
पृष्ठ 595
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
cee Tene ©
पृष्ठ 596
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ
श्रीः इति- ' श्राद्ध विज्ञानग्रन्थान्तर्गत-" सापिण्ड्यविज्ञानोपनिषत् " नामक तृतीय - खराड समाप्त प्रीयतामनेन पिण्ड पितृदेवता