सुश्रुत संहिता चौखम्बा — पृष्ठ 81–90

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri चिकित्सास्थानविषयानुक्रमः । विषयाः-मधुसर्पिर्विषय: मन्त्रविषयः वणिभ्यो देय आहारः ७५ सूत्राङ्काः पृपाङ्काः १३० ५२२ १३१ १३२ 99 59 क्षतातुरो रक्षोभ्यो रयः १३३ व्रणस्य सङ्क्षेपेण मूलाधिष्ठानलक्षणचिकित्सा कथनम् १३४ अल्पौषधेषु शोधनरोपणादियोगेषु तत्समद्रव्याणामा-वापोपदेशः समग्रयोगालाभे यथालाभौषधप्रयोगः एकत्रैव व्याधौ यौगिकस्य ग्रहणमयौगिकस्य परित्यागः १३७ I ६३३ १३५ " १३६ 19 ५२४ व्रणस्य व्रणितस्य चोपद्रवाः १३८-१३९ 19 अनागतावेक्षणेन व्रणचिकित्सा १४० 99 २ द्वितीयोऽध्यायः । सद्योव्रणचिकित्सिताध्यातोपक्रमः १-३ " व्रणाकृतिमात्रे हेतुविशेष निर्देशः ४ ६२५ आगन्तुव्रणाकृतिः ५-६ 19 व्रणाकृतिज्ञानफलम् ७ 99 आगन्तुव्रणानां षड्विधत्वम् ८ - ९ II छिन्नलक्षणम् १० " भिन्नलक्षणम् ११ 19 कोष्टलक्षणम् १२ 99 कोष्ठभेदस्य सामान्यलक्षणम् १३-१५ ५२६ कोष्ठभेदस्य विशेषलक्षणम् १६-१८ 99 विद्धलक्षणम् १ ९ 19 क्षतलक्षणम् २० १२७ २१ 59 २२ पिच्चितलक्षणम् घृष्टलक्षणम् छिन्नादीनां चतुणीं चिकित्सा पिच्चितघृष्टपोचिकित्सा मूर्धाद्यवयवाश्रितच्छिन्नचिकित्सा कर्णच्छेदादीनां विशेष चिकित्सा शाखासु तिर्यक्छेदे चिकित्सा CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar २३-२५ २६-२८ २ ९ -३० ५२८ ३१-३३ ३४-३५

७६ विषया: -पृष्ठव्रणोरोव्रणयोचिकित्सा व्रणरोपणार्थं चन्दनादितैलम् Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः ३६ ६२८ शाखानां निःशेषच्छेदेऽन्याचिकित्सा ३७ ३८ ५२ ९ द्वितीयं चन्दनादितैलम् भिन्ननेत्रचिकित्सा ३ ९ -४० 99 ४१-४४ " उदरभेद चिकित्सा कोष्ठगतशल्यस्य असाध्यलक्षणम् कोष्ठगतसाध्य व्रणचिकित्सा भिन्नेऽपि कोष्ठे साध्यस्य लक्षणम् कोष्ठगतान्त्रसम्भेदचिकित्सा मुष्कभेद चिकित्सा उत्तमङ्गि विद्धस्य चिकित्सा सामान्यशरीरावयवविद्धचिकित्सा विषयविशेषेण विद्धचिकित्सा ४६-४९ " ६०-६१ ५३० ५२-५४ " ६६ 99 ६६-६६ ५३१. ६६-६८ " ६ ९ -७० ५३२ ७१ ७२ 9 समङ्गादिरोपण तैलम् ७३-७४ " तालीशा दिरोपणतैलम् ७६ ५३३ क्षतपिच्चितयोचिकित्सा ७६ घृष्टचिकित्सा विशिष्टदेहादिचिकित्सा च 39 ७७-७८ शरीरतूनवेक्ष्य व्रणे तैलघृते योज्ये ७ ९ सद्योव्रणेषु पित्तविद्रध्युक्तघृतातिदेशः " " ८० सद्यः क्षतवणे घृततैलपरिषेकः 19 ८१ अदुष्टव्रणरोपण तैलम् " ८२-८४ सद्योव्रणचिकित्सायाः कालः 29. ८५ दुष्टायाः " I सर्वदुष्टव्रणेषु तैलघृतकल्कयोगाः ८६-८८ १३४ वातादिभेदेन कल्काः ८ ९ - ९ २ सद्योव्रणस्य षड्विधत्वमेव ९ ३ - ९ ४ ५३५ ९ ६ 55 ९ ६ - ९ ७ 39 बहूक्तानामपि सद्योव्रणानां षट्स्वेवान्तर्भावः ३ तृतीयोऽध्यायः । भग्नचिकित्सिताध्यायोपक्रमः केषां भग्नं कृच्छ्रसाध्यम् १-२ . CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar II

Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri विषया: -अग्नैः परिहरणीयानि अग्नेः सेव्यानि भग्नबन्धनद्रव्याणि भग्नलेपनद्रव्याणि चिकित्सास्थानाविषयानुक्रमः । ऋतुविशेषेण भग्नबन्धनकालावधिः भग्ने कीदृशो बन्धो विधेयः ७७ सूत्राङ्काः ४ पृष्ठाङ्काः ५३६ ५ " I ८ " ९ -१० 39 सवेदने अग्ने परिषेकविधिः ११ ५३७ भग्ने कालादिविशेषेण शीतोष्णद्रव्योपयोगः 19 भग्ने आभ्यन्तरभेषजम् १३ " लवण भग्नचिकित्सा १४ .99 कालदोषाश्रयं भग्नस्य साध्यत्वम् १५ वयो भेदेन भग्नसन्धिस्थैयें कालावधिः १६ " अग्नविशेषेण चिकित्सां विशेषः १७ 19 भग्ने सङ्क्षेपतः सन्धिस्थापनोपायाः १८-१९ ५३८ उत्पष्ट वयोश्चकित्सा विशेषः २०-२१ 99 उत्पिष्टनखसन्धिचिकित्सा २२-२३ 19 भग्नाङ्गुल्या श्चिकित्सा २४ 39 भग्नपादचिकित्सा २५ " भग्नजङ्ङ्घोरो श्चिकित्सा २६ ५३ ९ उर्वस्थिभङ्गे विशेषचिकित्सा २७ कटिभग्न चिकित्सा २८ " पशु का भग्न चिकित्सा २ ९ -३० " स्कन्धभग्नचिकित्सा ३१ ५४० -कूर्परसन्धिमग्नचिकित्सा ३२ 99 जानुगुल्फमणिबन्धभग्न चिकित्सा ३३ " हस्ततलभग्नचिकित्सा ३४-३५ 99 नतोन्नत योरक्षकयो चिकित्सा ३३ " बाहुग्रीवावटुहनुभग्नचिकित्सा ३७-३८ ५४१ हनुसन्धिभग्नचिकित्सा ३ ९ -४० दन्तमग्नचिकित्सा ४१-४२ " नासा भग्नचिकित्सा CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ४३-४४ 99

सुश्रुतसंहिताया: -७८ विषयाः-कर्णभग्नचिकित्सा कपालभग्नचिकित्सा पतनादिना शूनेऽङ्गे शीत प्रदेहादिविधिः जङ्घोरुभग्नेषु कपाटशयनविधिः श्रोण्यादिभग्नेषु शयनविधिः चिरविमुक्त सन्धिचिकित्सा चिरकाण्डभग्नचिकित्सा भग्ने बहिर्निर्गतास्थिचिकित्सा काय विशेषेण भग्नक्रियाविशेषः भग्नसन्धानकं तैलम् द्वितीयं भग्नसन्धानकं तैलम् भग्ने पाकाभावार्थं प्रयत्नः कार्यः सम्यग्रूढभग्नलक्षणम् ४ चतुर्थोऽध्यायः । वातव्याधिचिकित्सिताध्यायोपक्रमः आमाशयगते वाते षड्धरणयोगः पक्वाशयगतवातचिकित्सा त्वङ्मांसासृक्सिराप्राप्तवात चिकित्सा स्नायुसन्ध्यस्थिप्राप्तवात चिकित्सा अस्थिगतवात चिकित्सा शुक्रगतवात चिकित्सा सर्वाकाङ्गगतवात चिकित्सा सर्ववातविकारिणां भोजनानि वातरोगे उपनाहस्वेदः वातरोगे अनग्निस्वेदविधिः स्कन्धवक्षस्त्रिकमन्यागतवातचिकित्सा शिरोगतवातचिकित्सा वातरोगे बस्तिप्रशंसा उक्तानुक्तवातरोगाणां सामान्यचिकित्सा CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः ५४२ ४५ ४६ 93 ४७ " ४८-४९ 92 ५० ५४३ ५१ ६२ 45 33 ५३ 35 ५४ 91 ६५-६६ 99 ६७-६८ ६४६ ६ ९ 53 ७० १-२ ६४६ ३-४ 99 ६ " ६ 39 ७ " ८ ६४७ ९ 99 १० 25. ११ I 99 १३ 99 20 20 १४-१५ ५४८: १६-१७ 39 १८ 99 १ ९ " २० ६४ ९ २१-३६ " Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri बस्तिगतवात चिकित्सा श्रोत्रादिगतवात चिकित्सा च कफपित्तरक्तसंसृष्टवातचिकित्सा सुष्ठिवात चिकित्सा च १२

and Digitized by चिकित्सस्थिानविषयानुक्रम: ' angotri ७ ९ विषया: -सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः वातरोगे तिल्वकसर्पिः १२७ ५४ ९ वातरोगे अणुतैलम् २८ ५५० वातरोगे शतपार्क सहस्रपाकं च तैलम् २ ९ " वातरोगे पत्रलवणम् ३० ५११ वातरोगे काण्डलवणम् . ३१ वातरोगे कल्याणकलवणम् ३२ " वातरोगे लवणयोगप्रशंसा ३३ ५१२ ५ पञ्चमोऽध्यायः । महावातव्याधिचिकित्सिताध्यायोपक्रमः १-२ वातशोणितस्य द्वैविध्यनिराकरणम् ३ " वातशोणितस्य सम्प्राष्विनिरुक्तिपूर्वरूपलक्षणानि ४ ५५३ वातशोणितयोग्याः पुरुषाः 91 कीदृशं वातशोणितमुपक्रम्यम् वातप्रबलवातरक्तचिकित्सा पित्तप्रबलवातरक्तचिकित्सा ७ I ६६४-६५६ 99 रक्तप्रबलवातरक्त चिकित्सा श्लेष्मप्रबलवातरक चिकित्सा १० " वातरक्ते सामान्यचिकित्सा संसर्गसन्निपातजवातरक्त चिकित्सा वातरक्ते उक्तानुक्तक्रियायोगसंग्रहः ११ ६६६ १२-१३ " I १४-१६ -६५७ वातरक्ते निषिद्धौ आहाराचारौ १७ ५५८ अपतानकचिकित्सा १८ ६५ ९ १ ९ २० २१ २२ 99 ५६० 19 " ५६१ पक्षाघातचिकित्सा मन्यास्तम्भचिकित्सा अपतन्त्रकचिकित्सा अर्दित चिकित्सा गृधस्यादौ सिराव्यधविधिः कर्णशूल चिकित्सा तूणी तूणी चिकित्सा आध्मानप्रत्याध्मानचिकित्सा CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar २३ २४ 19 २५ " २६ १६२

८० विषया: -Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri अष्ठीलाप्रत्यष्टीला चिकित्सा सुश्रुतसंहिताया: -वातरोगे हिङ्वादिचूर्णम् संसृष्टावृतवात चिकित्सा मेदोवृतवात चिकित्सा ऊरुस्तम्भनिदानम् ऊरुस्तम्भे आभ्यन्तरचिकित्सा ऊरुस्तम्भे बाह्यचिकित्सा ऊरुस्तम्भे भोजनविधिः सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः २७. ५६२ २८ २ ९ 99 ३० ५६४. ३१-३२ " ३३-३५ ३६ " ३७-३८ ६६६ ४०-४५ ऊरुस्तम्भे अवस्थाविशेषेण स्नेहावचारणस्य प्रतिप्रसवः ३ ९ वातरोगे गुग्गुलु कल्पः अर्शश्चिकित्सिताध्यायोपक्रमः अर्शसां चतुर्विधसाधनोपायः ६ षष्ठोऽध्यायः । अर्शस्सु क्षारपातनविधिः क्षारेण सम्यग्दग्धातिदग्धही नदग्धलक्षणानि अर्शसां स्थानादिविशेषेण दहनविकल्पः क्षारपाते विशेषविधानम् क्षारकर्मणः पश्चात्कर्म क्षारविभ्रंशस्य महदनर्थकारित्वम् १-२ ५६६ ३ 8-5 ५६७ ५६८ ८ 30" ९ " १० ६६ ९ अशयन्त्रम् अर्शसामालेपनविधिः अदृश्येष्वर्शस्सु यापनयोगाः अस्सु दन्त्यरिष्टः ११ I १२ II १३ ५७० १४ ५७१ अर्शस्सु अभवाऽरिष्टः १५ अर्शस्सु दोषभेदेन विशेष चिकित्सा १६ अर्शस्सु भल्लातकविधानम् १७ 7 ) 99 ५७२ अशंस्सु द्वितीयं भल्लातकविधानम् १८ II अस्सु वृक्षकारुष्करक्षाराग्नियोगानां प्रशंसा १ ९ -२० अर्शस्सु दोषविशेषेण अन्यप्रयोगाणामतिदेशः 59 २१ अर्शसु वर्ज्यान CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ६७३ २२ "

Arga Samai Digitized by चकित्सास्थानविषयानुक्रम Gangotri ८१ विषयाः ७ सप्तमोऽध्यायः । सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्कः अकमरीचिकित्सिताध्यायोपक्रमः १-२ ५७३ अमर्या स्नेहादिकर्म ३-४ " वातावमय पाषाणभेदादिगणः ६-८ ५७४ पित्ताश्मय कुशादिगणः ९ -१३ 95 श्लेष्मारमय वरुणादिगणः १४-१६ ५७६ शर्कराय पिचुकादिगणः १७ " शकेरायां क्रौञ्चास्थ्यादियोगः १८ अम त्रिकण्टकादियोगः १ ९ 19 अमर्या क्षारयोगः २०-२१ " अश्मयों तिलादिक्षारयोगः २२-२३ ६७६ अश्मय श्वदंष्ट्रादिकल्कः २४ 99 अमर्या क्षीरयोगः २५ 99 अक्षम वोरतरादिगणः २६ 39 अत्रमय शस्त्रच्छेदस्य अन्तिमोपक्रमत्वम् २८ 33 राजानं पृष्ट्वा शस्त्रक्रिया कार्या २ ९ 99 शस्त्रेण अमर्याहरणविधिः ३०-३३ " शस्त्रकर्मणः पश्चात्कर्म ३४-३५ ६७ ९ शस्त्रकर्मणि रक्ष्याणि मर्माणि ३६-३८ १८० अष्टमोऽध्यायः । भगन्दरचिकित्सिताध्यायोपक्रमः १-२ ५८१ भगन्दराणां संख्याः साध्यासाध्यविचारश्च ३ 39 भगन्दरेषु शस्त्रचिकित्सायाः सामान्यविधिः 8 19 शतपोनकभगन्दरे शस्त्रक्रियायां विशेषः ५-११ " शतपोनकभगन्दरे शस्त्रकर्मणः पश्चात्कर्म १२-१९ ५८२ उष्ट्रग्रीवभगन्दरचिकित्सा २०-२२ ५८३ परिस्राविभगन्दरचिकित्सा २३-२५ ६८४ शिशुनां भगन्दरविशेषे विरेकामिशस्त्र क्षारनिषेधः परिस्राविभगन्दरे शस्त्रक्रियाविधिः भगन्दरे आरग्वधाद्या वर्तिः आगन्तुज़भगन्दरचिकित्सा ६ CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar २६-२७ २८-२९ ५८५ ३० " 1 ३१-३२ 99

८२ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहितायाः-विषया: --सन्निपातजभगन्दरस्य वर्ज्यत्वम् भगन्दरे शस्त्रजनितवेदनाशमनोपायः वातकफजे भगन्दरे उपनाहस्वेदः ३७ सूत्राङ्काः ३३ पृष्ठाङ्काः ५८६ ३४-३६ " १८६ भगन्दरे त्रिकटुका दियोगः भगन्दरव्रणशोधनवर्गः भगन्दरे उत्पादनयोगः भगन्दरे रसाञ्जनादिरापणकल्कः ३८ ३ ९ ४० 10 97 ४१ 93 भगन्दरे कुष्ठादिशोधनकल्कः ४२ 19 भगन्दरे मागध्यादिरोपणतैलम् ४३-४६ ६८७ भगन्दरे न्यग्रोधादिगणः ४७ 19 भगन्दरे विवृतादितैलम् ४८-४९ 39 भगन्दरे चित्रकादितैलम् ६०-६२ भगन्दरयन्त्रम् ५३ ६ भगन्दरे वर्ज्याणि ५४ ६८८ & नवमोऽध्यायः । कुष्ठचिकित्सिताध्यायोपक्रमः १-२ " कुष्ठनिदानम् 59 कुष्ठेय ४ " कुष्ठे आहाराचारविचारः ५ ६८ ९ कुष्ठे सामान्यचिकित्सा ६ ५ ९ ० ६ कुष्ठे दोषविशेषेण क्रियाविशेषः ७ य कुष्ठे महातिक्तकं घृतम् ८ 59 ६ ९ १ 3 कुष्ठे तिक्तकं घृतम् ९ उ कुष्ठे कतिपये सामान्ययोगाः , 2 १० ५ ९ ३ अ दद्रौ लाक्षादियोगः ११-१२ दौ सैन्धवादियोगः 19 १३ अ द्रौ हेमक्षीर्यादियोगः 99 १४ 19 अ वित्रे भद्रोदुम्बरीयोगः १५ अ श्वित्रे पूतिकीटा दियोगः " १६ १ ९ ३ म शिव कृष्णसर्पादियोगः १७-१८ 99 श्वित्रे कुक्कुटपुरीषयोगः १ ९ -२० II CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

Digitizef विषयानुक्रमः and eGangotri ८३ विषयाः--सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः वित्रे क्षारयोगः २१-२२ ५ ९ ३ श्वित्रे तैलयोगः २३-२४ १ ९ ४ विन्ने अवल्गुजाद्या वर्तिः २५-२६ वित्रे तुत्थादिलेपः २७-२८ कुष्ठे नीलतैलम् २ ९ -३३ १ ९९ कुष्ठे महानीलतैलम् शिवने गोमूत्रादियागः वित्रे पूतिकादिलेपः कुष्ठे सकलदोषनिर्हरणोपदेशः कुष्ठे दोषशोधनक्रमः कुष्ठे कतिपये प्रायोगिका योगाः दाहयुक्तकुष्ठिनः स्नानयोगः सञ्जातक्रिमीणां कुष्ठानां चिकित्सा कुष्ठ वज्रकतैलम् कुष्ठे महावज्रकतैलम् कुष्ठे लाक्षादिकं तैलम् कुष्ठे खदिरादियवागूः कुष्ठे तैलघृतप्रदेहोद्धर्षणविरेकोपयोगः ३४-३८ " ३ ९ ५ ९ ६ ४०-४१ " ४२ II ४३ " ४४-४१ II ५० १ ९ ७ ५१-६३ " ६४-६६ १ ९ ८ ५७–६३ ६४-६५ " ६६ १ ९९ ६७-६८ " कुष्ठे कारममूत्रयोगः ६ ९ " कुष्ठे खदिरयोग प्रशंसा ७०-७१ 19 कुष्ठिनः कर्तव्यता ७२ " १० दशमोऽध्यायः । महाकुष्ठचिकित्सिताध्यायापक्रमः १-३ ६०० कुष्ठे यवकल्पः कुष्ठे अरिष्टविधानम् कुष्ठे आसवविधानम् ४-६ ६ ७ ६०१ 39 29 कुष्टे सुरा विधानम् कुष्ठे अवलेहविधानम् कुष्ठे चूर्णक्रिया ८ II ९ ६०२ १० " कुष्ठे अयस्कृतिः ११ कुष्ठे महौषधायस्कृतिः १२ 12 CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar

८४ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri सुश्रुतसंहिताया: -विषयाः-सूत्राङ्काः पृष्ठाङ्काः कुष्ठ खदिरविधानम् १३ ६०३ कुष्ठे गुडूचीविधानम् १४ ६०४ कुठे मिश्रकस्नेहः • १५-१६ II ११ एकादशोऽध्यायः । प्रमेह चिकित्सिताध्यायोपक्रमः १-२ ६०५ प्रमेहस्य द्वैविध्यम् ३ " प्रमेहे सामान्यचिकित्सा प्रमेहिणो वणि प्रमेहे पथ्यानि ४ 59 ५ II ६ ६०६ 59 प्रमेहे शोधनविधिः सर्वप्रमेहे पञ्च योगाः II विंशतिप्रमेहेषु विंशतिर्योगाः 99 प्रमेहेषु आरिष्टायस्कृति हासवयवागूकषाययोगाः १० ६०८ धनवतां प्रमेहे विशेषचिकित्सा ११ " अधनानां प्रमेहे विशेष चिकित्सा १२-१३ ६० ९ १२ द्वादशोऽध्यायः । प्रमेह पिडकाचिकित्सिताध्यायोपक्रमः १-२ ६१० प्रमेहपिडकानां साध्यलक्षणम् ३ 59 प्रमेहपिडकासु अवस्थाविशेषेण चिकित्सा विशेष: ४ 99 प्रमेहविकास धान्वन्तरं घृतम् प्रमेहिणां शोधनोपदेशः प्रमेहिणां स्वेदनिषेधः अधोदेहे एव पिडकासम्भवे कारणम् ५ ६११ ६ 99 ७ ८ ६१२ अपकानां पक्कानां च पिडकानां विशेषचिकित्सा ९ " प्रमेहे सालसारादिलेहः प्रमेहे नवायसयोगः प्रमेहे लोहारिष्टः प्रमेह निवृत्तिलक्षणम् मधुमेह चिकित्सिताध्यायोपक्रमः शिलाजतुत्पत्तिः १० 99 ११ 3 १२-१९ ६१३ २० त्रयोदशोऽध्यायः । 93 १-३ ६१४ ४ 98 CC - 0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar