श्रीगणेशाय नमः।

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी — पृष्ठ 141–146

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी · Gita Press, Gorakhpur · पृष्ठ 141–146

पृष्ठ 141

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी, पृष्ठ 141 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

( १४० ) त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः त्रयमेकत्र संयमः [ द ] द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यः द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम् पाद ३ m ३ m २ २ ४ दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः १ दुःखानुशयी द्वेषः दृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतेवास्मिता दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम् देशबन्धश्चित्तस्य धारणा [ ध ] धारणासु च योग्यता मनसः ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् [ न ] न चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं न च तत्सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात् न तत्स्वाभासं दृश्यत्वात् नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् निमित्तमप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत् निर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात् निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः [ प ] परमाणुपरममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः परिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः २ २ ३ २ २ स्यात् ३ ४ ३ ४ ४ १ १ २

पृष्ठ 142

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी, पृष्ठ 142 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

( १४१ ) परिणामत्रयसंयमादतीतानागतज्ञानम् परिणामैकत्वाद्वस्तुतत्त्वम् पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तेरिति पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम् प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम् प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तमेकमनेकेषाम् प्रवृत्त्यालोकन्यासात्सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् प्रसंख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथाविवेकख्याते-धर्ममेघः समाधिः प्रातिभाद्वा सर्वम् पाद ३ mr ४ x ४ १ २ १ १ ३ १ २ ४ ३ ४ ३ [ ब ] बन्धकारणशैथिल्यात्प्रचारसंवेदनाच्च चित्तस्य परशरीरावेशः ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः बलेषु हस्तिबलादीनि बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः [ भ ] भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ३ २ ३ ३ २ २ १

पृष्ठ 143

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी, पृष्ठ 143 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

( १४२ ) भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् [ म ] मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् मृदुमध्याधिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषः मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःख-पुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम् मैत्र्यादिषु बलानि [ य ] यथाभिमतध्यानाद्वा यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यान-समाधयोऽष्टावङ्गानि योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः योगाङ्गानुष्ठानादशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिराविवेकख्यातेः [ T ] रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत् [ व ] वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाः वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम् वितर्कविचारानन्दास्मितानुगमात्सम्प्रज्ञातः वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभ-क्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञाना-नन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम् विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम् विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः विवेकख्यातिरविप्लवा हानोपायः विशेषदर्शिन आत्मभावभावनाविनिवृत्तिः विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि विशोका वा ज्योतिष्मती पाद ३ ३ १ १ ३ १ २ १ २ ३ २ १ २ १ १ २ ४ २ १ विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धनी १

पृष्ठ 144

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी, पृष्ठ 144 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

( १४३ ) वीतरागविषयं वा चित्तम् वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः वृत्तिसारूप्यमितरत्र व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्ति-दर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्त-विक्षेपास्तेऽन्तरायाः व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः [ श ] शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः शब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात्संकरस्तत्प्र-विभागसंयमात्सर्वभूतरुतज्ञानम् शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः शौचात्स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम् श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् श्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमाद्दिव्यं श्रोत्रम् [ स ] सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्काराऽऽसेवितो दृढभूमिः सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम् सत्त्वपुरुषयोरत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थात्स्वार्थसंयमात्पुरुषज्ञानम् सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यम् सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि पाद १ १ १ १ ३ १ ३ ३ २ २ १ १ ३ २ १ २ ३ ३ ३ च २

पृष्ठ 145

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी, पृष्ठ 145 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

( १४४ ) पाद सदा ज्ञाताश्चित्तवृत्तयस्तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् ४ x समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च २ r समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात् २ r समानजयाज्ज्वलनम् ३ m संतोषादनुत्तमसुखलाभः २ m संस्कारसाक्षात्करणात्पूर्वजातिज्ञानम् ३ m सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ३ m सुखानुशयी रागः सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्त-ज्ञानमरिष्टेभ्यो वा स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनरनिष्ट-प्रसङ्गात् स्थिरसुखमासनम् स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् भूतजयः स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा स्वरसवाही विदुषोऽपि तथारूढोऽभिनिवेशः स्वविषयासम्प्रयोगे चित्तस्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः स्वाध्यायादिष्टदेवतासम्प्रयोगः [ ह ] हानमेषां क्लेशवदुक्तम् हृदये चित्तसंवित् संयोगः हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वादेषामभावे तदभावः हेयं दुःखमनागतम् २ r १ or ३ ३ २ ३ १ १ २ २ २ ४ x ३ mr ४ २

पृष्ठ 146

योग दर्शन गीता प्रेस हिन्दी, पृष्ठ 146 का मूल पृष्ठ
पूरे पर्दे पर देखने के लिये चित्र दबाएँ
पाठ पढ़ें पाठ छिपाएँ

' गीताप्रेस ' गोरखपुरकी निजी दूकानें तथा स्टेशन - स्टाल डाकद्वारा एवं विदेशों में पुस्तकें भेजनेकी व्यवस्था केवल गोरखपुरमें है । gitapressbookshop.in से गीताप्रेस प्रकाशन online खरीदें । इन्दौर -452001 ऋषिकेश - 249304 कटक- 753009 कानपुर- 208001 कोयम्बटूर - 641018 कोलकाता 700007 गोरखपुर -273005 चेन्नई -600010 जी ० 5, श्रीवर्धन, 4 आर. एन. टी. मार्ग ( 0731 ) 2526516, 2511977 गीताभवन, पो ० स्वर्गाश्रम भरतिया टावर्स, बादाम बाड़ी 24 / 55, बिरहाना रोड गीताप्रेस मेंशन, 8/1 एम, रेसकोर्स गोबिन्दभवन; 151, महात्मा गाँधी गीताप्रेस - पो ० गीताप्रेस ( 0551 ) इलेक्ट्रो हाउस, रामनाथन स्ट्रीट ( 0135 ) 2430122, 2432792 ( 0671 ) 2335481 फोन / फैक्स ( 0512 ) 2352351 ( 0422 ) 3202521 रोड ( 033 ) 40605293, 22680251 2334721, 2331250, फैक्स 2336997 किलपौक ( 044 ) 26615959; फैक्स 26615909 जलगाँव - 4250017, भीमसिंह मार्केट, रेलवे स्टेशनके पास ( 0257 ) 2226393; फैक्स 2220320 facet - 110006 नागपुर - 440002 पटना -800004 बेंगलुरु - 560027 भीलवाड़ा - 311001 मुम्बई - 400002 राँची - 834001 रायपुर - 492009 वाराणसी -221001 सूरत 395001 हरिद्वार - 249401 हैदराबाद - 500095 काठमाडौं ( नेपाल ) स्टेशन - स्टाल-[ दिल्ली ] ( नं 0 4-5 ) ( नं ० 1 ); लखनऊ ( नं ० 3-4 ); हरिद्वार मुजफ्फरपुर ( नं ० 1 ) 2609, नयी सड़क ( 011 ) 23269678; फैक्स 23259140 श्रीजी कृपा कॉम्प्लेक्स, 851, न्यू इतवारी रोड ( 0712 ) 2734354 अशोकराजपथ, महिला अस्पतालके सामने ( 0612 ) 2300325 7/3, सेकेण्ड क्रास, लालबाग रोड ( 080 ) 65636566 जी 7, आकार टावर, सी ब्लाक, गान्धीनगर ( 01482 ) 248330 282, सामलदास गाँधी मार्ग ( प्रिन्सेस स्ट्रीट ) ( 022 ) 22030717 कार्ट सराय रोड, अपर बाजार, बिड़ला गद्दीके प्रथम तलपर ( 0651 ) 2210685 मित्तल कॉम्प्लेक्स, गंजपारा, तेलघानी चौक ( छत्तीसगढ़ ) ( 0771 ) 4034430 59/9, नीचीबाग ( 0542 ) 2413551 2016 वैभव एपार्टमेन्ट, भटार जोरर रोड ( 0261 ) 2237362, 2238065 सब्जीमण्डी, मोतीबाजार ( 01334 ) 222657 41, 4-4-1, दिलशाद प्लाजा, सुल्तान बाजार ( 040 ) 24758311, 66758311 पसल नं ० 6, 7, 8, माधवराज सुमार्गी स्मृति भवन, वनकाली, पशुपति क्षेत्र । e - mail: gitapress.nepal@gmail.com मोबाइल: 9823490038 दिल्ली ( प्लेटफार्म नं ० 5-6 ); नयी दिल्ली ( नं ० 14-15 ); हजरत निजामुद्दीन ; कोटा [ राजस्थान ] ( नं ० 1 ); बीकानेर ( नं ० 1 ); गोरखपुर ( नं ० 1 ); गोण्डा [ एन ० ई ० रेलवे ]; कानपुर ( नं ० 1 ); वाराणसी ( नं ० 4-5 ); मुगलसराय ( नं ० 1 ); पटना ( मुख्य प्रवेशद्वार ); राँची ( नं ० 1 ); धनबाद ( नं ० 2-3 ); ; समस्तीपुर ( नं ० 2 ); छपरा ( नं ० 1 ); सीवान ( नं ० 1 ); हावड़ा ( नं ० 5 तथा 18 दोनोंपर ); कोलकाता ( नं ० 1 ); सियालदा मेन ( नं ० 8 ); आसनसोल ( नं ० 5 ); कटक ( नं ० 1 ); भुवनेश्वर ( नं ० 1 ); अहमदाबाद ( नं ० 2-3 ); राजकोट ( नं ० 1 ); जामनगर ( नं ० 1 ); | भरुच ( नं ० 4-5 ); वडोदरा ( नं 0 4-5 ); इन्दौर ( नं ० 5 ); जबलपुर ( नं ० 6 ); औरंगाबाद [ महाराष्ट्र ] ( नं ० 1 ); गोंदिया [ महाराष्ट्र ] ( नं ० 1 ); सिकन्दराबाद [ आं ० प्र ० ] ( नं ० 1 ); विजयवाड़ा ( नं ० 6 ); गुवाहाटी ( नं ० 1 ); खड़गपुर ( नं ० 1-2 ); रायपुर [ छत्तीसगढ़ ] ( नं ० 1 ); बेंगलुरु ( नं ० 1 ); यशवन्तपुर ( नं ० 6 ); हुबली ( नं ० 1-2 ); श्री सत्यसाईं प्रशान्ति निलयम् [ दक्षिण मध्य रेलवे ] ( नं ० 1 ) । फुटकर पुस्तक - दूकानें— चूरू - ऋषिकुल ब्रह्मचर्याश्रम, पुरानी सड़क, ऋषिकेश - मुनिकी रेती; बेरहामपुर - म्युनिसिपल मार्केट काम्प्लेक्स, के ० एन ० रोड, नडियाड ( गुजरात ) संतराम मन्दिर; चेन्नई- 12, अभिरामी माल, पुरासावलकम, निकट किलपौक / वेपेरी । Code 135