Upanishad Vijnana Bhashya Bhumika III — पृष्ठ 231–240

खण्ड: खण्ड: ८-६ खण्डौ १०-११ खण्डौ १२ खण्ड: १३ खण्ड: १३ खण्डाः तृतीयखण्ड ३ १७ - अन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुष उद्गीथः २ १६ - अध्यात्मं चक्षुषः - ऋगध्यूढसाम्न उद्गीथत्वम् ३ २० - अन्तर क्षिणि चाक्षुषपुरुष उद्गीथः ४ २१ - पर्य्याधाने स्वरे वर्णः पर्य्याहिताः ७ १ २५ - शौव उद्गीथः १ २६ - सामोपनिषत् ( साम्न: - द्वादशस्तोभा: ) २ २७ - निरुक्तत्रयोदशः स्तोभ: - सञ्चरोहुङ्कारः इत्युद्गीथप्रपाठकः सामविद्यायां प्रथमः २१५ ११५ - अधिदैवतं चतुर्णां देवानां ऋगध्यूढसाम्न उद्गीथत्वम् २ १६ - अधिदैवतमादित्यस्य - ऋगध्यूढसाम्न उद्गीथत्वम् १ १८ - अध्यात्मं त्रयाणां प्राणानां - ऋगध्यूढसाम्नामुद्गीथत्वम् ५ २२ - सामध्वादित्यपुरुष- चाक्षुष पुरुषयोरुद्गीथत्वयोर्योगादा मुष्मिकै हिक सर्वंविधकार्यसिद्धिः १ २३ – सामस्वरप्राणान्नापोद्य पृथिव्याकाशैरष्टसंस्थः परोवरीयानुद्गीथः १ २४ - सामभक्तीनां - प्रस्तावोद्गीथप्रतीहाराणां यथाक्रमं प्राणादित्यान्नानि देवताः त्रयोदशखण्डात्मकः प्रथमाध्यायः - प्रथमः प्रपाठकश्च समाप्तः

भाष्यभूमिका प्रतिपाद्यविषयाणां संक्षिप्तविषयतालिका— १ - प्रथमोध्यायः ( १३ खण्डात्मक ) - ( उद्गीथप्रपाठकः ) ( १ ) १ - उद्गीथस्योङ्कारत्त्वम् ( २ ) २ उद्गीथस्व र सेन्वष्टमरसत्त्वम् - " ओम् ' इत्येतदक्षरमुद्गीथमुपासीत ” ( अक्षरम् ) ( ३ ) ३ – उद्गीथे वाकप्राणयोः समावेशः ** १ खण्ड: ( ४ ) १ - अध्यात्मं मुख्यप्राणस्योद्गीथत्वम् - " मुख्य प्राणमुद्गीथमुपासीत " २ खण्ड: ( ५ ) २ - तस्याङ्गिरस्त्वं बृहस्पतित्वमयास्वत्वं च ( ६ ) १ - अधिदैवतमादित्यस्योद्गीथत्वम् ( ७ ) २ - श्राध्यात्मिक चिदेविकयोः प्राणादित्ययोरभेदः ( ८ ) ३ - मुख्य प्राणस्य प्राणापानव्यान भेदाः ( ६ ) ४ – उद्गीथे नामाक्षरानुगुण्यम, ' य एवासौ तपति तमुद्गीथमुपासीत ' | अथ खलु व्यानमेवोद्गीथमुपासीत अथ खलु उद्गीथाक्षराण्युपासीत अथ खल श्राशीः समृद्धिरुपसरणानी-त्युपासीत ३ खण्ड: ( १० ) १ - ओमित्यस्याक्षरस्यामृतत्त्वमभयत्वं स्वररूपत्वं च ' श्रोमित्येतदक्षरमुद्गीथमुपासीत ( स्वरम् ) ४ खण्डः ( ११ ) १ – उद्गीथप्रणवबोरभेदः सरश्मिमादित्यमुद्गीथमुपासीत ( १२ ) २ - प्राणादित्ययोरुद्गीथत्वं प्रणवत्वं च । सप्राणं मुख्यत्राणमुद्गीथमुपासीत ५ खण्ड: ( १३ ) १- अधिदैवतमृच्यधूढं साम ऋच अध्यूढं साम} ६ खण्ड: २१६

तृतीयखण्ड } साम ( १४ ) १ - अध्यात्ममृच्यधूढं साम ऋचि अध्यूढं साम ( १५ ) १- सामगतयः ( १६ ) १ - प्राणस्य प्रस्तावदेवतात्वम् ( १७ ) २ - श्रादित्यस्य उद्गीथदेवतात्वम् - सामभक्तीनां प्रस्तावोद्गीथ प्रतिहाराणां देवताः ७ खण्ड: म- खण्ड: ( १८ ) ३ - अन्नस्य प्रतिहारदेवतात्त्वम् * ( १६ ) १ - शौवउद्गीथमीमांसा}" अथातः शौव उद्गीथ: " १२ खण्ड: ( २० ) १ – साम्नस्त्रयोदशस्तोभाः } २३ खण्ड: इत्युद्गीथप्रपाठकः प्रथमः इति - १३ खण्डात्मकः प्रथमोऽध्यायः १. २ - द्वितीयोऽध्यायः ( २४ खण्डात्मकः ) - ( सामप्रपाठकः ) ( १ ) -१ - साम्नः प्राशस्त्यम् ( साम्नः साधुत्वेन प्रशंसा ) मेह ( २ ) -१ - साम्नः पञ्चविधत्वम् ( लोकेषु, वृष्टी, सु, ऋतुषु, पशुषु, प्राणेषु पञ्चविधं सामोपासीत ) # -१ खण्ड: ( ६ ) खण्डा ( ३ ) -१ - साम्नः सप्तविधत्वम् ( वाचि, श्रादित्ये, श्रात्मनि सप्तविधं सामोपासीत --८,६,१०, ( ३ ) खण्डाः * ( ४ ) -१ - पञ्चविधस्य साम्न: - एकादश ( ११ ) भेदा: --१ १२.१३ , १५,१६,१७,१८,१६,२०,२१, ( ११ ) खण्डा: ** २१७

भाष्यभूमिका ( ५ ) - १ - सानो गाने स्वरविशेषाणां भिन्नदेवताप्रयोज्यत्वोद्देशः ( ६ ) - २ - साम्नो गाने फलोद्देशः ( ७ ) - ३ - साम्नो गाने वर्णेषु देवतासम्बन्ध: ( ८ ) - ४ - सानो गाने वर्णोच्चारणरीतिः ( E ) - १ - धर्मनिष्टया पुण्या लोकाः ( १० ) - २ - ब्रह्मनिष्ठया अमृतत्वम् २३ खण्ड: - २२ खण्ड: ( ११ ) -३ - श्रोङ्कारस्यामृतस्य स्वरूपाख्यानम् ( १२ ) - १ - प्रातर्मध्यन्दिनतृतीयसवनानि पुण्यलोकाः ( १३ ) - २ - पुण्यलोक प्राप्तिप्रकारः २४ खण्डः इति - सामप्रपाठको द्वितीयः १- २४ खण्डात्मको द्वितीयोऽध्यायः इति -२ -२--३ – तृतीयोऽध्यायः ( १६ खण्डात्मकः ) - ( पुरुषप्रपाठकः ) ( १ ) -१ - मधुविद्या ( आदित्ये, अधिदैवतम् ) – १,२,३,४,५,६,७,८,६,४०,११, खएडा: * ( २ ) - १ - गायत्रीपुरुषविज्ञानम् ( गा ० पु ० विद्या- शरीरे, अध्यात्मम् ) - १२ खण्डः ( ३ ) -१ - पञ्चब्रह्मपुरुषविज्ञानम् ( प ० ० पु ० विद्या - हृदये, अध्यात्मम् ) – १३ खण्ड: * ( ४ ) - १ - क्रतुमवपुरुष विज्ञानम् ( सर्वं खल्विदं ब्रह्म, सर्वत्र - अधिदैवतम् ) ( ५ ) -२ - श्रात्मनोऽणीयस्त्वज्यायस्त्वे ( हृदबे, अध्यात्मम् ) -१४ खण्डः २१८

भाष्यभूमिका ( ६ ) - १ - कोश विज्ञानम् ( वसुधानोऽरिष्टकोशः - प्राण लोकदेवता वेदाः ) - १२ खण्ड: * ( ७ ) - १ - यज्ञपुरुष विज्ञानम् ( पुरुष जीवनस्य यज्ञत्वं, शरीरे, अध्यात्मम् ) – १६,१७ स्वण्डाः * ( ८ ) - १ - चतुष्पाद्ब्रह्म विज्ञानम् ( ब्रह्मणश्चतुष्पात्त्वम् - अध्यात्ममधिदैवतंच ) -१८ बण्डः * ( ६ ) - १ - श्रादित्यत्रह्मविज्ञानम् ( श्रादित्यस्य ब्रह्मत्वम् - अधिदैवतम् ) - १६ खण्डः इति – पुरुषप्रपाठकस्तृतीयः इति १ ९ खण्डात्मकस्तृतीयोऽध्यायः ३. ४- चतुर्थोऽध्यायः ( १७ खण्डात्मकः ) - ( प्राणप्रपाठकः ) ( १ ) - १ - अधिदैवतं वायोः संवर्गध्वम् ( २ ) - २ - अध्यात्मं प्राणस्य सवर्गत्वम् - १,२,३, खण्डाः ( ३ ) - १ - ब्रह्मणश्चतुष्कला, पादाश्वत्त्वार: ] -- ४,५,६,७,८,६ खण्डाः ** ( ४ ) - १ - श्रावपनत्र हा विद्यारहस्यम् ] - -१० खण्ड: * ( ५ ) - १ - अग्नि विद्यारहस्यम् ] – ११, १२, १३ खण्डाः ( ६ ) - १ - श्रात्मविद्या रहस्यम् ] – १४ खण्ड: * ( ७ ) - १ - लोकानां नेत्राग्निमयत्वम् ( ८ ) -२- श्रादित्य - चन्द्र - विद्युत् - स्वरूपमीमांसा - १५ खण्ड: ( ६ ) -१- वायोर्यज्ञत्वप्रतिपादनम् ( १० ) -२ - मनो, वाचोश्च यज्ञवर्त्तनित्वम् --१६ वण्ड: २१६

भाष्यभूमिका ( ११ ) -१ - लोकगतिक्रमभीमांसा ( १२ ) -१ - लोक - देवता - वेद - व्याहृतीनामुत्तरोत्तरस्य पूर्वपूर्वश्रसत्त्वप्रतिपादनम्--१७ खण्ड: इति - प्राणप्रपाठकचतुर्थः इति -१७ खण्डात्मकश्चतुर्थोऽध्यायः -४ ---५ –पञ्चमोऽध्यायः ( २४ खण्डात्मकः ) - जीवप्रपाठकः ( ) — ( १ ) - १ - पञ्चप्राणेषु मुख्य प्राण श्रेष्ठ्य मीमांसा ( पञ्चप्राणानामहंश्रेयोविवादे प्राण ज्यैष्ठ्य श्रेष्ठ्यसिद्धान्तः ) -१ खण्ड ( २ ) - १ - प्राणविद्यया शुष्कद्रुपुनरुज्जीवनं, मनुष्य महत्वसाधनं च } e - २ खण्डः ( ३ ) - १ - मृत्यूसरं लोकान्तरगतस्य पुनर्जन्ममीमांसा ( ४ ) - २ - पञ्चाग्नि विद्यारहस्यम् ( ५ ) - ३ - आरोहावरोहमार्गमीमांसा -३, ४, ५, ६, ७, ८, ६, १०, २२०

तृतीयखण्ड ( ६ ) - १ - शरीरे वैश्वानरस्य क्रियात्मकत्त्वमीमांसा, तत्र ( ११ ) ( ७ ) - २ - क- द्यौः सुतेजा वैश्वानरः ( १२ ) ( ८ ) –३ – ख - श्रादित्यो विश्वरूपो वैश्वानरः ( १३ ) ( E ) -४- ग - वायुः पृथग्वर्त्मा वैश्वानरः ( १४ ) ( १० ) -५ -घ - श्राकाशो बहुलो वैश्वानर: ( १५ ) ( ११ ) - ६ - ङ - आपो रयिर्वैश्वानरः ( १६ ) ( १२ ) - ७- च- पृथिवी प्रतिष्ठा वैश्वानरः ( १७ ) ( १३ ) -८ - छ - एतेभ्योऽन्यः, एतैः कृतावयवः, ( १८ ) वैश्वानरः - इति सिद्धान्तः * ( १४ ) - १ - वैश्वानराग्ना बाहुतिदेवताः पञ्च प्राणाः ( १५ ) - २ - पञ्चप्राणाहुतिमीमांसा ( १६ ) - १ - श्राध्यात्मिकाग्निहोत्र रहस्यम् ११, १२, १३, १४, १५, १५, १७, १८, खण्डा: १६, २०, २१, २२, २३, खण्डाः इति — जीवप्रपाठकः पञ्चमः इति — २४ खण्डात्मकः पञ्चमोऽध्यायः ५. ६ – षष्ठोऽध्यायः - ( १६ खण्डात्मकः ) - ( तेजोऽवन्नप्रपाठकः ) -( १ ) - १ - सतस्तेजोऽन्नसृष्टि: २२१ २, खण्डौ २४ खण्डः

( ५ ) - ४ - ( तेजोऽबन्नानां त्रिवृत्करणम् ) * ( ७ ) - २ - श्रादित्यस्य " " ( ८ ) -३ - चन्द्रमसः ( E ) - ४ - विद्युतः 23 ( ११ ) -६ - अधिदैवतं त्रैरूप्यम् ( १२ ) - ७- श्रधिभूतं त्रैरूप्यम् ( १५ ) ३ - अध्यात्मं त्रैरूप्यम् ( १६ ) १- षोडशकलपुरुषविज्ञानम् भाष्यभूमिका " 23 22 -७ खण्डः २२२ ३ खण्डः ४ खण्ड: – ५, ६, खण्डो ( २ - १ - एडजं जीवजमुद्भिज्जमिति त्रीणि बीजभूतानि ( ३-२- ( तेजोऽत्रन्नानां जीवप्रवेशात् त्रीणि भूतत्रीजानि ) ( ४ ) - २ - ( तेजोऽबन्नानां जीवात्मप्रवेशान्नामरूपव्याक्रिया ) ( ६ ) - १ - अग्नेस्तेजोऽबन्नसम्बन्धात् रक्तशुक्लकृष्णरूपत्वम् ( १० ) -५ - तेजोऽचन्नानामग्न्यादित्यचन्द्रमा विद्युत्सु विकाराः ( १३ ) १ - अन्नमयं मनः, आपोमयः प्राणः, तेजोमयी वाक् ( १४ ) २ - तेजोऽनन्नानां वाक् - प्राण - मनोविकाराः

तृतीयखण्ड ( १७ ) १ - प्राग्बन्धन विज्ञानम् ( १८ ) २ - तेजोऽचन्नानामुत्तरशुङ्गत्वं, पूर्वेषां मूलत्वं च ( १६ ) ३ - अन्नस्य पोमूलत्वम् ( २० ) ४ - पां तेजोमूलत्वम् ( २१ ) ५ - तेजस: सन्मूलत्वम् ( २२ ) ६ – सत्तेजोऽब्रन्नानामणुरूपत्वम् ( २३ ) ७ - ऐतदात्म्यविज्ञानम् ( २४ ) १ - सत्यात्म विज्ञानम् -६ खण्डः -८ खण्ड: ( २५ ) १ - जीवापेतमिदं म्रियते, न जीवो म्रियते ( २६ ) २ - जीवापाये मृत्युर्न जीवस्य ( २७ ) ३ - जन्म - मृत्यु -मीमांसा I ( २८ ) १ - अणिमाब्रह्मविज्ञानम् * -१०,११ खण्डी ५१२,१३,१४, खण्डाः ( २६ ) १ - नृत्यौ वाङ्मनःप्राणतेजःसत्मु सम्पत्ति: ( ३० ) २- वाक् - मनसि, मनः प्राणे, प्राणरतेजसि, तेजः परदेवतायाम् * ( ३१ ) - १ - सत्याभिसन्धी, अनृताभिसन्धौ च वैषम्यात् सत्यप्रतिपत्तिः - १६ खण्ड: इति - तेजोऽवन्नप्रपाठकः पष्ठः --१५ खण्डः इति - १६ खण्डात्मकः षष्ठोऽध्यायः –६– २२३

भाष्यभूमिका ७ – सप्तमोऽध्यायः ( २६ खण्डात्मकः ) - ( भ्रमप्रपाठकः ) ८ ९ १. * – नाम - वाक् - मनः संकल्प -चित्त - ध्यान - विज्ञान- बला - ना - स्-[ " 93 १४ १५ १६ तेज - आकाश - स्मरा - शा प्राण - - सत्यानां - उत्तरोत्तरभृयस्त्वम् ( १ ) - १ - नामप्रपञ्च निरूपणम् --- १ खण्डः * -( २ ) — २ - त्राक् --२ खण्डः ( ३ ) – ३ - मनः -- ३ खण्ड: 27 ( ४ ) -४- संकल्प ४ खण्ड: 19 ( ५ ) – ५ - चित्त -५ खण्डः ( ६ ) – ६ - ध्यान 99 -६ खण्ड: ( ७ ) – ७ - विज्ञान ( 5 ) -द - बल " --19 खण्ड: -८ खण्ड: 13 ( १ ) — १- अन्न - ६ खण्ड: " ( १० ) -१० - आपः 29 -१० खण्ड: ( ११ ) - ११ - तेज: - ११ खण्ड: 37 ( १२ ) - १२ - आकाश - १२ खण्डः " ( १३ ) -१३ - स्मर ( १४ ) -१४ - आशा 39 - १३ खण्ड: - १४ खण्ड: ( १५ ) -१५ - प्राण ( १६ ) -१६ - सत्या - १५ खण्ड: 99 - १६ खण्ड: सत्य विज्ञानमीमांसा ( १७ ) - १ - विज्ञान विवर्तम् ( १८ ) - २ - मनोविवर्त्तम् ( १६ ) - ३ - श्रद्धाविवर्तम् ( २० ) -४ - निष्ठाविवर्त्तम् ( २१ ) -५ – कृतिविवर्चम् - १७ खण्ड: - १८ खण्डः - १६ खण्ड: - २० खण्डः - २१ खएड: २२४