श्रीगणेशाय नमः।
वेदार्थ पारिजात - शुक्लयजुर्वेद करपात्र भाष्य - ७ - स्वामी करपात्री
Vedartha Parijata Yajurveda Karapatra Bhashya 7 · 606 पृष्ठ · 61 खण्ड
In English
Vedartha Parijata: Shukla Yajurveda Commentary
This book contains a commentary on chapters 21 through 30 of the Madhyandina Samhita of the Shukla Yajurveda. The commentary, titled Vedartha Parijata Bhashya, was written by Swami Karapatri Maharaja and published in Hindi.
This book answers
- What are the rituals for the sautramani sacrifice?
- How is the ashvamedha sacrifice performed?
- What are the specific mantras used during the ashvamedha ritual?
- When should a king perform the ashvamedha sacrifice?
विषय सूची
- शुक्लयजुर्वेद - माध्यन्दिनसंहिता वेदार्थपारिजातभाष्यसमन्विता, Hroenare:: अनन्तश्री विभूषिताः स्वामिकरपात्रमहाराजाः २१- ३ ९ अध्यायात्मको भागः प्रफाशक:… 1–10
- ( १० ) । इस अध्याय के अन्तिम दो ( २६ / २५-२६ ) मन्त्रों का भी विनियोग जप, स्वाध्याय आदि में किया गया है । इन दोनों पावमानी ऋचाओं के देवता सोम हैं… 11–20
- ' २० ) समुद्र आदि को पार करने की कोई आवश्यकता नहीं है । ८ वें मन्त्र में मित्रावरुण पद का प्राण और उदान के समान वर्तमान शिल्पिय अर्थ किया है… 21–30
- afusari ख्या ( ३० ) २३- ३४. घृत, सक्तु, घाना और लाजा की रात्रि के प्रत्येक प्रहर में बारह कण्डिकाओं द्वारा आहुतियाँ यो अध्याय: अश्वमेध याग १. उस्थ्य… 31–40
- शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २१ अविः रक्षणं यस्मात् स गौः स्तोता ' इति, तदपि यत्किञ्चित् सर्वस्यास्य व्याख्यानस्य प्रमाणसापेक्षत्वेन निर्भ्रमत्वायोगात्,… 41–50
- १८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० अ ० २१ दयानन्दस्तु – ' हे होतः, य इडेडित आजुह्वानः सत्कारेणाहूतो होता बलेन सरस्वतीं वाचमिन्द्रमृषभेण गन्तुं योग्येन गवा… 51–60
- २८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २१ यवसप्रथमानां घासे, अज्राणां भोजनेऽग्रे प्राप्तव्यानां सुमत्क्षराणां सुष्ठु मदा क्षरणं चालनं येषां तेषां शतरुद्रियाणां शतं… 61–70
- ३८ शुक्ल यजुर्वेदसंहिता [ अ ० २१ स्विष्टः सुष्ठु दृष्टः । सविता वरुणो भिषग् इष्टः । वनस्पतिर्देवश्च इष्टः । आज्यपा देवाः स्विष्टाः… 71–80
- ४८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २२ एवमेतत् । अश्वस्य पशोः स्कन्दति । निक्तं प्रक्षालितमनालब्धं पोषणाय त्वचमुत्सृजन्ति… 81–90
- ५८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २२ प्रार्थ्यते । क्षेमो रात्रिः । तत्र हि गृहे स्थितानां सर्वतो भयं न भवति । ततश्च तस्यां धृतीराहुतीर्जुहोति… 91–100
- ६८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अॅ ० २२ अग्न्यादयः प्रसिद्धाः । दिग्भ्यः प्राच्यादिमहादिग्भ्यः । आशाभ्य आशेरते प्राणिन आसु इयाशा दिशः, ताभ्यः… 101–110
- ७८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २३ सूत्रार्थः । लाजीनित्याद्यश्वदेवत्यं यजुः । लाजीन् लाजानां समूहो लाजीन् इत्युक्तः… 111–120
- II शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २३ है कि जीवित पशु हो यज्ञ का साधन बन सकता है । अश्व का संस्कार करते हुए महाविद्या कहती है कि है अम्बे, अम्बिके और अम्बालिके!… 121–130
- ९ ८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० २३ कम्पते, किन्तु अन्नाधारं पात्रं कम्पते । कम्पयिता तु कृषीबलः । दान्ते तु विद्वान् चेष्टते न कम्पते । न च च… 131–140
- १०८ शुक्लयजुर्वेद संहिता कस्त्वाऽऽच्छ्च॑ति॒ कस्त्वा॒ विशो॑स्ति॒ कस्ते॒ गात्राणि शम्यति । क उं ते शमिता कविः । ३ ९… 141–150
- ११८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २३ जगतो उद्गाता ब्रह्माणं पृच्छति — को अस्येति । हे ब्रह्मन् अस्य भुवनस्य भवनशीलस्य कार्यरूपस्य… 151–160
- शुक्लयजुर्वेदसंहिता १२८ वरु॒ण्यो॒ऽन्यत॑ ए॒न्यो मै॒त्र्य॑ः । ८ । -अध्यात्मपक्षे – पूर्ववद् व्याख्येयम्… 161–170
- १३८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २४ मन्त्रार्थ -- तीन मूषकों को भूमि के निमित्त, दो पात्रों को अन्तरिक्ष के निमित्त तीन काशों को स्वर्ग के निमित्त, तीन… 171–180
- १४८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता 1 अ ० २५ होमार्थमध्याहृतस्य स्वाहाशब्दस्यार्थः । आज्यमवदानीकृत्वा आज्यमेवाश्वाङ्गत्वेन परिकल्प्य प्रत्याख्याय अवदानमवदानं प्रति… 181–190
- १५८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० २५ युष्णा मरीचीर्विप्रुभिर्नीहारमुध्मणा दयानन्दस्तु - हे ' मनुष्याः, यूयं नाभ्या विधृति घृतं रसेनापो रक्षांस्यस्नाङ्गे… 191–200
- १ ९ ८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २५ यत्किञ्चित्, मुख्यार्थत्यागगौणार्थग्रहणयोनिर्मूलत्वात्, परिख्यन्नित्यस्य नाशार्थत्वायोगाच्च… 201–210
- १७८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २५ अध्यात्मपक्षे - सर्वात्मकप्रजापतिदेवत्यत्वेन अश्वस्य सर्वाण्यपि प्रियाणि देवेषु गमितानि सर्वात्मभावमुप-गच्छन्तीति… 211–220
- १८८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २६ अध्यात्मपक्षे - यजमानः परिजनाननुशास्ति परमेश्वरं च प्रार्थयते -- यथा येन प्रकारेणाहं जनेभ्यः सर्वेभ्यो ब्रह्मराजन्याभ्यां… 221–230
- १ ९ ८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २६ ए॒ना विश्वा॑न्य॒र्य आच॒म्नानि॒ मानु॑षाणाम् । सिषा॑सन्तो वनामहे । १८… 231–240
- २०८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० २७ दयानन्दस्तु -- ' हे अग्ने, योऽद्ये हास्मिन् राजव्यवहारे मानुषीभियो नाशयन् शिवेभिश्व सभ्यैः सह अनिष्टृतोऽ-नाधृष्यो… 241–250
- २१८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २७ विजानीत ' इति, तदपि यत्किञ्चित् त्वद्रीत्या द्यावापृथिव्योर्जडत्वेन प्रेक्षापूर्व कारित्वाभावेन… 251–260
- २२८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २७ अध्यात्मपक्षे - इन्द्रः परमेश्वरः कया ऊती ऊत्या केन तर्पणेन वा नोऽस्माकं सखा आभुवद् आभिमुख्येन भवति कया वृता वर्तमानया… 261–270
- २३८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २८ साधू होतारा रोगमपसार्य दयानन्दस्तु - ' हे होतः सुखप्रदातः त्वं यथाज्यस्य यक्षद्देव्यो विद्वत्सु हविषेन्द्र भिषज्यतः,… 271–280
- २४८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० २८ आर्षी त्रिष्टुप् । देव बहिरनुयाजदेव इन्द्रं देवमवर्धयत् । अन्या अन्यानि बर्हीष्यभ्यभूद् अभिभवति, तिरस्करोति… 281–290
- २५८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० २८ देवियाँ कर्णेन्द्रिय और आयु का मन्त्रार्थ - प्रकाशवान्, परस्पर प्रीतियुक्त, धन को धारण बढ़ाती करने हैं वाली… 291–300
- २६८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ०२ ९ यस्त्वष्टा वीरं पुत्रं देवकामं देवान् कामयत इति देवकामस्तम् ऋणत्रयापाकरणसमर्थम्, जजान जनयति, यस्माच्च त्वष्टुः सकाशाद्… 301–310
- २७८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० २ ९ मन्त्रार्थ - हे जल देवता के पौत्र, श्रेष्ठ जिल्ह्वा वाले अग्निदेव! ब्रह्मप्राप्ति के साधनस्वरूप मार्गों को मधुर रस से… 311–320
- २८८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० २ ९ परिवाररूपान् शत्रून् । कीदृश्यों कोटी? आचरन्ती आचरन्त्यौ आगच्छन्त्यौ धानुष्कं शिवं प्रति… 321–330
- २ ९ ८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अं ० २ ९ अध्यात्मपक्षे - हे देव, स्वप्रकाश परमेश्वर, रथवद् रमणकारक! त्वं हव्या हवींषि प्रतिगृभाय प्रतिगृहाण… 331–340
- ३०८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३० तत्सम्बन्धस्य सत्त्वात् । एवमेव पिशाचेभ्यो विदलकारी कथं सम्बद्धयेत? यातुधानपदस्य मार्गेभ्यो धन-मायाति यस्य सविधे स… 341–350
- २ ९ ८ शुक्लयजुवदसहित । [ अ ० ३० दयानन्दस्तु ‘ नर्माय पुंश्चलूं हसाय कारि विक्षेपकाय यादसे शाबल्यां परासुव… 351–360
- ( १० ) धृष्टियों के द्वारा दिशा में प्रादेश को रखता है । उसके उपरान्त अध्वर्यु ' स्वाहा मरुद्भि: ' ( ३७ | १३ ) और मन्त्र उदगग्र से १३ विकंकत गार्हपत्य… 361–370
- ( २० ) ३७ वें अध्याय के प्रथम मन्त्र में अभि पद की बुद्धिपरक व्याख्या कर बताया गया है कि शास्त्र के रहस्य को जानने के लिये उसकी सहायता अपेक्षित है… 371–380
- प्रतिपाद्य विषय प्रकाशकीय वक्तव्य विषय - सूची नवाध्यायी ( ३१-३९ ) - भाष्य निष्कर्षं afusar संख्या एकत्रिंश अध्याय: पुरुष सूक्त १-१६. पुरुष सूक्त के सोलह… 381–390
- ८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३१ वेदाविर्भाववर्णनात् तत्प्रतिपाद्यस्य यज्ञस्यापि सृष्टिरुक्ता भवति । तदर्थं यज्ञोपयोगिपदार्थ सृष्टि रप्युच्यते… 391–400
- १८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३१ यः प्रजापतिः, आदित्यरूपो देवेभ्योऽर्थाय आतपति द्योतते, आदित्योदयस्य दैव्यकर्मयज्ञयागादिप्रवृत्ति-हेतुत्वात्,… 401–410
- २८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता | अ ० ३२ मन्त्रार्थं अनन्य भक्तजन ज्ञाननिष्ठ सर्वमेधयाजी की मुक्ति का वर्णन करते हुए कहते हैं कि सभी प्राणियों को ब्रह्मरूप जान कर,… 411–420
- ३८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० ३३ मेधातिथिदृष्टा गायत्री । वैश्वदेवग्रहपुरोरुक् । ' ओमासश्चर्षणी ' ( वा ० सं ० ७ ३३ ) इत्यस्या: स्थाने ' विश्वेभिः सोम्यम्… 421–430
- ४८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३३ इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑वृणी॒च्छर्ध॑नोति॒ प्र मा॒यिना॑ममिना॒द्वषि॑णीतिः । अन् व्य॒ सम॒शध॒ग्वने॑ष्वाविद्धेन अकृणोद् राम्याणा॑म्… 431–440
- ५८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३३ महान् सर्वश्रेष्ठोऽसि । किञ्च महो महतस्ते तव सतोऽत्यन्ताबोध्यस्य नित्यस्य महिमा महाभाग्यं सर्वेषु देवेष्व-वस्थितं पनस्यते… 441–450
- II [ अ ० ३३ रस, तुम वायु देवता के उद्देश्य से उपयाम पात्र में गृहीत हो । एक साथ चलने वाले इन्द्र और वायु देवता के सन्तोष के निमित्त तुम्हारा ग्रहण करता… 451–460
- ७८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३३ व्यववर्य आ ग॑त॒ रथे॑न॒ सूर्य॑त्वचा । मध्वा॑ य॒ज्ञ सम॑ञ्जाथे । तं प्र॒त्नथा॒ऽयं वे॒नः । ७३… 461–470
- ८८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता प्रेत॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒ प्र दे॒व्येतु सू॒नृता॑ । [ अं ० ३३ अच्छा वीरं न प॒क्तिरा॑धसं दे॒वा य॒ज्ञं न॑यन्तु नः । ८ ९… 471–480
- ९ ८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३४ यस्मि॒न्नृच॒ः साम॒ यज॑षि॒ यस्मा॒नु॒ प्रति॑ष्ठता रथनाभावि॑वा॒राः… 481–490
- १०८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० ३४ दयानन्दस्तु – ' हे सोम राजन् सेनापते वा, वयं यं युत्स्वषाढं पृतनासु पप्रिं स्वर्षामप्सां वृजनस्य गोपां भरेषु सुक्षित… 491–500
- ११८ समध्वरायोषसौ नमन्त शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० ३४ दधि॒क्रावे॑व॒ शुच॑ये प॒दाय॑ । अर्वाचीनं व॑स॒वद॒ भग॑ नो॒ रथा॑मि॒वाश्वा॑ वा॒जिन॒ आ व॑हन्तु । ३ ९… 501–510
- १२८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता उत्ति॑िष्ठ ब्रह्मणस्पते देव॒यन्त॑स्त्वेमहे । उप॒ प्र य॑न्तु म॒रुतः॑ स॒दान॑व॒ इन्द्र॑ प्रा॒शूर्भुवा सच । ५६… 511–520
- III शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ ० ३५ पार पहुँचो । इस मन्त्रार्थ - हे मित्रों! बालू से भरी हुई नदी बहती है, इसमें उतरने का प्रयत्न करो, इसके अन्न हमें प्राप्त हो… 521–530
- १४८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३६ अ॒भो षु ण॒ सनी॑नामवि॒ता ज॑रत॒णाम् । श॒तं भ॑वास्यूतिभिः । ६ । I मन्त्रार्थ- इन्द्रदेव! मित्रवत् आपकी स्तुति करने वाले हम… 531–540
- १५८ शुक्ल यजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३७ ' तौ होपनिन्ये । तौ यदोपनिन्येऽथास्य शिरश्छित्वाऽन्यत्रापनिदधतु रथाश्वस्य शिर आहृत्य तद्धास्य प्रतिदधतुस्तेन… 541–550
- १६८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३७ अध्यात्मपक्षे -- ब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मणो वेदस्य पतिः प्रजापतिः, यज्ञमच्छा यज्ञाभिमुखं प्रतु… 551–560
- १७८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३७ यस्माद् इदं सर्वमेष सूर्यो गृह्णाति, जगति विद्यमानं सर्वं स्वकिरणैरुपादत्ते सर्वमनुगृह्णाति वा । एतेन सवं जगदनुगृहीतम्… 561–570
- १८८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३८ यथा किमयमथशब्द आनन्तर्यार्थः " अथाधिकार इति विमर्शवाक्ये पूर्वप्रकृतस्य प्रथमपक्षोपन्यासपूर्वकं पक्षान्तरोपन्यासो भवति… 571–580
- १ ९ ८ शुक्लयजुर्वेद संहिता [ अ ० ३८ यद्वा तन्यतेऽनेनेति तन्त्रं तन्तुपूर्णा तुरी, सा यथा निर्माणसमये प्रतिसूत्रं दक्षिणोत्तरभागावभिलक्ष्य पुनः… 581–590
- २०८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ अ ० ३८ अचि॑िक्रदद वृषा॒ हरि॑म॒हान्मि॒त्रो न द॑श॒तः । सधैँ सूर्येण विद्युतदुदधिनिधिः । २२… 591–600
- २१८ शुक्लयजुर्वेदसंहिता [ २०३ ९ मन्त्रार्थ -- प्रथम दिन का देवता सरिता है, उस दिन घर्मभेद होने पर प्रायश्चित्ताहुतिका मन्त्र ' सवित्रे स्वाहा ' है… 601–606